Sa loob ng mahabang panahon, ang dagat sa paligid ng Asya ay tila isang malaking chessboard kung saan ang mga higanteng bansa ay nagpapaligsahan sa kapangyarihan at teritoryo. Ngunit nitong mga nakaraang araw, ang usok ng tensyon ay tila kumakapal na sa pagitan ng dalawang powerhouse ng rehiyon—ang China at Japan. Hindi na lamang ito usapin ng simpleng diplomatic protest o batuhan ng salita sa radyo. Ngayon, ang mundo ay nakatutok dahil sa tila hindi na maawat na banggaan ng dalawang bansa, lalo na’t pumasok na rin sa eksena ang United States para magpahayag ng kanilang matibay na suporta sa bansang Japan. Ano nga ba ang pinagmumulan ng matinding alitan na ito, at bakit dapat tayong kabahan sa posibleng epekto nito sa ating rehiyon?

Ang ugat ng problemang ito ay hindi bago, ngunit ang intensidad nito sa kasalukuyan ay nasa antas na hindi pa natin nakikita noon. Ang pangunahing sentro ng gulo ay ang mga isla at karagatan na parehong inaangkin ng dalawang bansa. Para sa China, bahagi ito ng kanilang kasaysayan at teritoryo na hindi nila hahayaang makuha ng iba. Para naman sa Japan, ang kanilang soberanya at pambansang seguridad ang nakasalalay dito. Ang bawat pagpapadala ng barko, ang bawat paglipad ng fighter jet sa paligid ng mga pinagtatalunang lugar ay tila isang mitsa na anumang oras ay maaaring magliyab.

Ngunit bakit tila “lagot na” ang sitwasyon ngayon? Dahil ang China ay mas agresibo na sa kanilang mga hakbang. Hindi na sila basta nanonood lang mula sa malayo. Ang kanilang mga coast guard at fishing vessels ay madalas nang nakikita sa mga lugar na itinuturing ng Japan na kanilang bakuran. Sa kabilang banda, ang Japan, na kilala sa kanilang disiplina at pagtitimpi, ay nagsisimula na ring magpakita ng kanilang pwersa. Binabago na nila ang kanilang mga polisiya sa depensa at mas pinapalakas ang kanilang militar—isang hakbang na bihira nilang gawin simula noong matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Dito pumapasok ang papel ng United States. Bilang matagal na alyado ng Japan, malinaw ang pahayag ng Washington: “Nasa likod niyo kami.” Ang suportang ito ng Amerika ay hindi lamang sa salita kundi sa gawa. Ang mga joint military exercises, ang paglalagay ng mga sopistikadong armas, at ang pangakong ipagtatanggol ang bawat pulgada ng teritoryo ng Japan ay nagbibigay ng kakaibang timpla sa gulo. Habang lumalakas ang kampihan ng US at Japan, lalo namang nagngingitngit ang China, na itinuturing ang presensya ng Amerika sa Asya bilang isang panghihimasok at banta sa kanilang seguridad.

Para sa ating mga ordinaryong mamamayan, maaaring isipin natin na malayo ito sa atin. Pero sa katotohanan, ang anumang pagkakamali o maling kalkulasyon sa pagitan ng mga higanteng ito ay may domino effect sa buong mundo. Isipin mo na lang ang ekonomiya. Ang Japan at China ay dalawa sa pinakamalaking ekonomiya sa mundo. Kapag nagkaroon ng seryosong gulo, titigil ang kalakalan, tataas ang presyo ng langis, at ang mga produktong inaasahan natin araw-araw ay maaaring mawala o maging napakamahal. Ang dagat na kanilang pinag-aagawan ay ang pangunahing daanan ng mga kargamento—kapag nabarahan ito ng giyera, lahat tayo ay damay.

Hindi rin natin matatanggihan na may kasamang emosyon ang alitang ito. Ang kasaysayan ng China at Japan ay puno ng mga sugat na hindi pa lubos na naghihilom. Ang mga alaala ng mga nakaraang digmaan ay laging sariwa sa isipan ng kanilang mga mamamayan. Kaya naman ang bawat kilos ng kanilang mga gobyerno ay binabantayan ng kanilang mga tao na may halong nasyonalismo. Kapag ang usapin ay tungkol na sa dangal ng bansa, mahirap nang umtras ang kahit sinong lider.

Sa kabilang banda, ang papel ng US ay nagsisilbing balanse pero maaari ring maging sanhi ng mas malaking sunog. Ang Amerika ay may sariling interes sa rehiyon—ang mapanatili ang kalayaan sa paglalayag at ang pigilan ang paglawak ng impluwensya ng China. Ngunit sa pagpapakita ng kanilang suporta sa Japan, tila tinatantya nila kung hanggang saan ang pasensya ng Beijing. Ang China naman ay hindi basta-basta magpapasindak. Patuloy silang nagpapakita ng kanilang makabagong teknolohiya sa militar, mula sa mga aircraft carriers hanggang sa mga hypersonic missiles.

Habang nanonood ang buong mundo, ang tanong ng marami ay: “May paraan pa ba para maiwasan ang giyera?” Sa ngayon, ang diplomasya ang tanging sandata. Ang mga pag-uusap sa pagitan ng mga matataas na opisyal ay patuloy, kahit na sa harap ng camera ay tila nagkaka-igtingan. Ngunit habang tumatagal na walang malinaw na kasunduan, mas lumalaki ang tsansa ng isang “accidental encounter” sa dagat o sa himpapawid. Isang maling pagpaputok lang o isang banggaan ng barko ay sapat na para magsimula ang isang krisis na mahirap nang pigilan.

Ang mga karatig-bansa, kabilang ang Pilipinas, ay nasa gitna ng ipu-ipo na ito. Tayo rin ay may sariling isyu sa West Philippine Sea, at ang nakikita nating tensyon sa pagitan ng China at Japan ay tila isang repleksyon ng mas malaking problema sa rehiyon. Kung ang isang makapangyarihang bansa tulad ng Japan ay kailangan pa ng tulong ng US para harapin ang China, ano pa ang mensaheng ipinapaabot nito sa mga mas maliliit na bansa? Ang labanang ito ay hindi lamang tungkol sa mga isla; ito ay tungkol sa kung sino ang susunod na susulat ng mga patakaran sa Asya.

Sa huli, ang hangad nating lahat ay kapayapaan. Walang nananalo sa giyera, lalo na sa panahon ngayon kung saan ang mga armas ay mas mapanira kaysa dati. Ang China, Japan, at US ay kailangang makahanap ng isang “common ground” kung saan ang bawat isa ay makikinabang nang hindi kailangang dumanak ang dugo. Pero habang ang bawat panig ay matigas at ayaw magpatalo, mananatiling nakasabit sa alanganin ang seguridad ng ating rehiyon. Ang “lagot na” na nararamdaman natin ngayon ay isang paalala na sa mundo ng geopolitics, walang permanenteng katahimikan, tanging mga sandali lamang ng paghahanda para sa susunod na hamon.

Patuloy tayong magbantay at maging mulat sa mga nangyayari sa ating paligid. Ang kaalaman sa mga ganitong isyu ay hindi lamang para sa mga politiko o eksperto. Ito ay para sa bawat isa sa atin na umaasa sa isang matatag at ligtas na kinabukasan. Dahil sa dulo ng araw, ang karagatang pinag-aagawan nila ay ang parehong karagatan na nag-uugnay sa ating lahat. Ang bawat alon ng tensyon doon ay tiyak na mararamdaman natin dito. Sana ay manaig ang katuwiran bago maging huli ang lahat at mauwi ang lahat sa isang trahedyang hindi na natin mababalikan.