Sa loob ng maraming dekada, itinuring ang China bilang “world’s factory” o ang sentro ng paggawa ng halos lahat ng produkto sa buong mundo. Ngunit sa isang hindi inaasahang pagkakataon, tila nagbabago na ang ihip ng hangin. Nitong mga nakaraang araw, naging maugong ang balita tungkol sa matinding kaguluhan sa loob ng China na nagresulta sa malawakang pag-alis ng mga kumpanya mula sa Japan at Taiwan. Ang pangyayaring ito ay hindi lamang basta simpleng paglilipat ng opisina; ito ay isang malaking pagyanig sa ekonomiya na nagdudulot ng katanungan sa katatagan ng ating rehiyon. Bakit nga ba biglang nagpasyang lisanin ng mga higanteng ito ang bansang dati ay kanilang pinagkakatiwalaan?

Hindi maitatago na ang tensyon sa pagitan ng China at ng mga karatig-bansa nito ay unti-unti nang umaabot sa sukdulan. Para sa mga kumpanya mula sa Japan at Taiwan, ang pananatili sa China ay nagiging mas mapanganib sa bawat araw na lumilipas. Ayon sa mga ulat, ang kaguluhang ito ay bunga ng kombinasyon ng pulitika, seguridad, at ang pabago-bagong polisiya ng gobyerno ng China na tila hindi na pabor sa mga dayuhang mamumuhunan. Ang bawat kumpanya ay may pananagutan sa kanilang mga shareholders at sa seguridad ng kanilang mga empleyado, kaya naman ang desisyong umalis ay tila naging huling opsyon upang maisalba ang kanilang negosyo.

Para sa mga ordinaryong mamamayan, maaaring isipin natin na malayo ito sa ating sikmura, pero sa totoo lang, damay ang lahat dito. Kapag ang mga kumpanya mula sa Japan—na kilala sa paggawa ng mga de-kalidad na sasakyan at electronics—at ang Taiwan—na siyang hari ng computer chips sa buong mundo—ay nagsimulang mag-alsa balutan, asahan natin ang malaking pagbabago sa supply chain. Maaaring tumaas ang presyo ng mga gadget, sasakyan, at iba pang kagamitan na dati ay madali nating nakukuha. Ang “pagkakagulo” na sinasabi sa mga balita ay hindi lamang tungkol sa pisikal na gulo sa kalsada, kundi ang kaguluhan sa sistema ng kalakalan na matagal nating pinakinabangan.

Isa sa mga pangunahing dahilan ng pag-alis na ito ay ang isyu ng seguridad. Ang Japan at Taiwan ay may napakasensitibong ugnayan sa China pagdating sa usaping teritoryo at soberanya. Sa bawat pagkakataon na tumitindi ang tensyon sa dagat o sa hangin, ang mga negosyante ang unang nakakaramdam ng kaba. Natatakot sila na baka isang araw ay bigla na lang ma-freeze ang kanilang mga assets o ‘di kaya ay maipit ang kanilang mga operasyon sa gitna ng isang diplomatikong krisis. Sa madaling salita, mas pinili nilang lumipat sa mga bansang mas “predictable” o mas sigurado ang seguridad, gaya ng Vietnam, India, at sana ay maging ang Pilipinas.

Bukod sa seguridad, nandiyan din ang usapin ng teknolohiya. Ang Taiwan, bilang sentro ng paggawa ng semiconductors, ay maingat na maingat na hindi makuha o makopya ang kanilang mga sikreto sa paggawa ng chips. Sa ilalim ng mga bagong batas sa China, tila nagiging mas mahigpit ang kontrol ng gobyerno sa mga kumpanya, na nagiging dahilan upang mangamba ang mga taga-Taiwan na baka mawala sa kanila ang kanilang “competitive edge.” Ang paglipat nila ng mga factory pabalik sa Taiwan o sa ibang bansa sa Southeast Asia ay isang estratehikong hakbang upang maprotektahan ang kanilang intelektwal na pag-aari.

Ang epekto nito sa China ay hindi rin biro. Milyun-milyong trabaho ang nakasalalay sa mga dayuhang kumpanyang ito. Ang pag-alis nila ay nangangahulugan ng pagtaas ng unemployment rate at pagbagal ng paglago ng kanilang ekonomiya. Ito ang dahilan kung bakit sinasabing “nagkakagulo” na sa loob, dahil maging ang mga lokal na opisyal at manggagawa ay natataranta na sa bilis ng pangyayari. Ang China na dati ay halos hindi mahawakan sa lakas, ngayon ay humaharap sa isang malaking pagsubok kung paano nila mapapanatili ang tiwala ng mundo.

Sa panig naman ng mga Pilipino, ito ay isang mahalagang paalala. Sa gitna ng kaguluhang ito, kailangang maging alerto ang ating bansa. Ang pag-alis ng mga kumpanya sa China ay isang oportunidad para sa atin na maipakita na ang Pilipinas ay isang ligtas at maayos na lugar para sa negosyo. Ngunit kaakibat nito ang hamon: handa ba ang ating imprastraktura? Mura ba ang kuryente natin? Matatag ba ang ating mga batas? Ang pagkakataong ito ay hindi dapat masayang dahil lamang sa ating sariling mga internal na problema.

Maraming netizens ang nagtatanong, “Ito na ba ang simula ng pagbagsak ng China?” Masyadong maaga para sabihin ito, ngunit ang sigurado ay nagbabago na ang mapa ng kapangyarihan sa mundo. Ang Japan at Taiwan ay hindi lang basta maliliit na bansa; sila ay mga higante sa larangan ng inobasyon. Ang kanilang pagtalikod sa China ay isang malakas na mensahe na ang kalayaan at seguridad ay hindi pwedeng ipagpalit sa murang labor o malaking merkado.

Habang pinapanood natin ang mga kaganapang ito, hindi natin maiwasang makaramdam ng halo-halong emosyon. May takot dahil sa posibleng krisis, pero may pag-asa rin na baka ito ang magbukas ng pinto para sa mas balanseng kapangyarihan sa Asya. Ang bawat balita ng pagsasara ng factory at paglilipat ng makinarya ay isang kabanata sa kasaysayan na ating kinasasaksihan ngayon. Hindi na ito usapang pulitika lang; ito ay usapang buhay at kabuhayan na ng bawat isa sa atin.

Sa huli, ang mahalaga ay manatili tayong maalam at mapagmasid. Ang mundo ay mabilis na nagbabago at ang mga kaganapan sa China, Japan, at Taiwan ay may ripple effect na aabot hanggang sa ating mga hapag-kainan. Ang pagkakagulo sa China ay isang babala na sa mundong ito, walang permanente—maging ang pinakamalakas na bansa ay maaaring mayanig kapag ang mga kaalyado at negosyante ay nagsimula nang magduda. At sa gitna ng lahat ng ito, ang panalangin ng bawat isa ay nawa’y huwag itong humantong sa mas madugong hidwaan na walang sinuman ang mananalo.