Sa mundo ng pulitika sa Pilipinas, may mga isyung dumarating na parang bulong—mahina sa simula, pero unti-unting lumalakas habang mas maraming piraso ng kuwento ang nagdurugtong-dugtong. Ganito ang nangyayari ngayon sa mga paratang na umiikot sa umano’y multi-bilyong pisong rocknetting project sa Benguet. Isang isyu na hindi lang tungkol sa pera, kundi tungkol sa katahimikan, pananagutan, at tanong kung hanggang saan ang hangganan ng kapangyarihan.

Nagsimula ang lahat sa mga pahayag ng isang kolumnistang kilala sa tapang at diretsahang pananalita. Sa kanyang pagsisiwalat, binanggit ang ilang malalaking pangalan sa pulitika—mga pangalang bihirang madikit sa iskandalo nang walang matinding epekto. Ang sentro ng kontrobersiya: isang rocknetting project na umano’y nagkakahalaga ng humigit-kumulang 36 bilyong piso, ipinatupad sa mga kalsadang bulubundukin ng Benguet.

Para sa karaniwang mamamayan, ang rocknetting ay isang simpleng proyekto: mga bakal at lambat na inilalagay sa gilid ng bundok upang maiwasan ang landslide. Mahalaga ito para sa kaligtasan ng mga motorista at residente. Ngunit ayon sa mga paratang, hindi raw simpleng kaligtasan ang dahilan ng biglaang pagdami at paglaki ng ganitong proyekto sa Benguet. Ang tanong: bakit napakamahal, at sino ang tunay na nakinabang?

Sa mga pahayag ni Antonio Montalvan II ng Vera Files, lumitaw ang pangalan ng ilang mambabatas, kabilang sina Representative Eric Yap at Representative Paulo Duterte. Ayon sa kanya, may malalim umanong koneksyon ang mga proyektong ito sa kapangyarihan sa Kongreso at sa impluwensya ng mga malalapit sa dating administrasyon. Hindi raw ito basta-bastang usapin ng lokal na proyekto, kundi isang sistemang kontrolado—mula sa pagpili ng district engineer hanggang sa daloy ng pondo.

Mas lalong naging kontrobersyal ang usapin nang madawit ang pangalan ni Baguio City Mayor Benjamin Magalong. Ayon sa mga lumabas na pahayag, alam na raw ni Magalong ang tungkol sa umano’y anomalya noon pa man. May alegasyon pa na noong 2022, sinabi raw niya kay dating senador Antonio Trillanes IV kung sino ang mga tunay na sangkot. Kung totoo ito, tatlong taon na ang lumipas na walang malinaw na imbestigasyon, walang opisyal na aksyon, at higit sa lahat, walang paliwanag sa publiko.

Dito nagsisimulang umalingawngaw ang tanong ng marami: bakit tahimik? Ang katahimikan ba ay tanda ng takot, proteksyon, o bahagi ng mas malaking kompromiso? Sa pulitika, ang hindi pagsasalita ay minsang itinuturing na estratehiya. Ngunit kapag bilyon-bilyong piso ng pera ng bayan ang nakataya, ang katahimikan ay nagiging mabigat na pasanin.

Isa pang punto ng diskusyon ang papel ni Mayor Magalong bilang special advisor sa isang pambansang katawan. Nilinaw ng kanyang kampo na hindi siya lead investigator at hindi rin miyembro ng mismong komiteng nag-iimbestiga. Ngunit para sa mga kritiko, hindi sapat ang paliwanag na ito. Sa kanilang pananaw, ang isang lider na may kaalaman sa umano’y katiwalian ay may moral na obligasyong magsalita, anuman ang pormal na posisyon.

Dagdag pa rito ang ulat ng isang kolumnista ng Philippine Star na nagsasabing may mga pulitikong umano’y kumikita ng hanggang 70 porsiyento mula sa mga rocknetting at slope protection projects. Nakakagulat ang porsiyentong ito—kung totoo, malinaw na hindi na ito simpleng “overpricing” kundi sistematikong pandarambong. Ang mas nakakalito: sinasabing ang impormasyong ito ay nagmula rin umano kay Magalong mismo. Kung gayon, bakit tila ngayon ay mas lalong naging maingat, o mas tahimik, ang alkalde?

Sa loob ng tatlong taon, patuloy na dumaloy ang mga proyekto. Patuloy ring dumaloy ang pondo. Ngunit ang pananagutan ay tila nanatiling nakabaon sa ilalim ng mga dokumento at pulong na hindi naririnig ng publiko. Para sa mga residente ng Benguet at ng Cordillera, hindi ito basta usaping pulitikal. Ito ay tungkol sa lupang kanilang tinitirhan, sa kalsadang kanilang dinaraanan araw-araw, at sa buwis na kanilang ibinabayad.

May isa pang aspeto ang usaping ito: ang kapangyarihan ng koneksyon. Ayon sa mga paratang, naging makapangyarihan si Eric Yap sa Kongreso, kabilang ang pagiging House Appropriations Chair sa isang panahon. Ang posisyong ito ay susi sa pag-apruba at alokasyon ng pondo. Sa ganitong kalagayan, madaling maunawaan kung bakit naging “lucrative” ang Benguet para sa mga proyekto. Ngunit ang tanong pa rin: nasaan ang malinaw na paliwanag kung bakit ganito kalaki ang halaga ng mga ito?

Habang umiinit ang diskusyon, may mga sektor na nananawagan ng imbestigasyon—hindi lang sa papel, kundi isang tunay, independyente, at transparent na pagsusuri. Sa isang demokrasya, ang tiwala ng mamamayan ay pundasyon ng pamahalaan. Kapag nasira ito, mahirap na itong buuing muli.

Sa dulo ng lahat ng paratang, may mas malalim na isyung lumilitaw: ang kultura ng pananahimik. Sa lipunang sanay na sa iskandalo, tila nagiging normal ang makalimot. Ngunit ang bawat araw na lumilipas na walang linaw ay dagdag na bigat sa konsensya ng bayan. Hindi sapat ang bulong, hindi sapat ang “alam ko pero hindi ko masasabi.” Ang hinihingi ng publiko ay katotohanan.

May mga nagsasabing ang hustisya ng tao ay mabagal, minsan ay marupok. Ngunit hindi ito dahilan para isuko ang paghahanap ng tama. Ang mga lider ay hindi lamang inihahalal para mamuno, kundi para manindigan—lalo na kapag mahirap, lalo na kapag may masasagasaan.

Ang Benguet rocknetting controversy ay hindi pa tapos na kuwento. Marami pang tanong kaysa sagot. Ngunit isang bagay ang malinaw: hangga’t may katahimikan, magpapatuloy ang hinala. At hangga’t may hinala, mananatiling sugat ito sa tiwala ng publiko.

Sa panahong ito, nasa kamay ng mga may kapangyarihan ang desisyon kung mananatili silang tahimik o haharap sa liwanag. Dahil sa bandang huli, hindi lang pangalan o posisyon ang nakataya—kundi ang paniniwala ng mamamayan na may saysay pa ang katotohanan sa bansang ito.