Ang Anino ng Kahapon at Ang Liwanag ni Sinag

Kabanata VI: Ang Harap-Harapang Paghaharap sa Lumang Tulay

Ang tsismis ay mabilis, ngunit ang katotohanan ay mas mabilis na nakarating kay Alab de Leon. Matapos siyang palayasin ni Amara, ang inang matagal nang nagkimkim ng galit, si Alab ay nanatiling desperado. Naghihintay siyang muli sa lumang tulay na kawayan, ang lugar kung saan nagsimula at nagtapos ang lahat.

Ngunit walang Dalisay na dumating.

Sa halip, natagpuan niya ang sarili na naglalaro ng bahay-bahayan kasama si Sinag, ang kanyang limang taong gulang na anak. Ang bilog na mga mata ni Sinag, ang hugis ng kanyang ilong—ito ang salamin ng kanyang sariling mukha.

Sa isang iglap, nawala ang lahat ng bigat. Napalitan ito ng damdamin ng pagkamangha at pangungulila para sa isang bagay na hindi niya kailanman naramdaman.

“Ako si Alab. Kaibigan ako ng nanay mo,” wika niya sa bata, isang napakatamis at kasabay ay napakapait na kasinungalingan.

Ngunit ang munting sandaling iyon ay biglang naputol nang dumating si Amara.

“Ano sa tingin mo ang ginagawa mo?!” sigaw ni Amara, at walang sabi-sabing hinila si Sinag. “Huwag kang magkakamaling lumapit sa apo ko! Hindi ka welcome dito! Ang pamilya mo ay nagdulot na ng sapat na kahihiyan sa amin. Layuan mo kami!”

Naiwan si Alab, naluluhod sa lupa. Ang munting pag-asa ay nilamon ng malupit na katotohanan.

Kabanata VII: Ang Lihim na Kasunduan

Hindi na makatulog si Dalisay. Sawang-sawa na siyang magtago at masaktan. Kailangan niyang harapin si Alab, hindi para makipagbalikan, kundi para tapusin na ang lahat para sa kapayapaan ni Sinag.

Kinagabihan, naglakad siya patungo sa lumang tulay. Naroon si Alab.

“Nandito ako para sabihin sa’yo na layuan mo na kami,” malamig niyang sabi, naglagay ng distansya. “Layuan mo ako at higit sa lahat, layuan mo ang anak ko.”

“Sy, pakinggan mo muna ako,” pagmamakaawa ni Alab. “May dahilan ang lahat! Hindi kita iniwan dahil hindi kita mahal.”

“Huwag mong gamitin ang salitang ‘yan!” sigaw ni Dalisay. “Kung totoo ‘yan, hindi mo sana ako iniwan noong panahong pinakakailangan kita!”

“Hindi mo naiintindihan! Umalis ako para protektahan ka!” halos pasigaw na sagot ni Alab. “Umalis ako para protektahan ka mula sa sarili kong ama!”

Natigilan si Dalisay. Hindi niya iyon inaasahan.

“Nalaman ng Tatay ko ang tungkol sa atin,” patuloy ni Alab, ang boses ay puno ng sakit. “Sinabi niya sa akin na kung hindi kita hihiwalayan at susunod sa gusto niyang mag-aral ako sa America, sisirain niya ang pamilya mo.”

Ibinahagi ni Alab ang banta ni Gideon de Leon, ang makapangyarihang ama:

“Isang pamilyang magsasaka lang sila, Alab. Isang tawag ko lang, lulubog sa utang ang Tatay mo. Isang tawag ko lang, mawawala sa inyo ang lupang sinasaka ninyo.”

“Pinapili niya ako, Sy: ang kinabukasan ko at ang kaligtasan ng pamilya mo, o ikaw. Kaya ako umalis nang walang paalam… dahil iyon ang tanging paraan para masigurado kong hindi ka niya gagalawin.”

Dahan-dahan, may dinukot si Alab mula sa kanyang pitaka. Isang luma at gusot na papel.

“Ano ‘to?” nanginginig na tanong ni Dalisay.

“Isang liham mula sa kanya,” sagot ni Alab. “Isinulat niya ‘yon ilang linggo matapos akong makaalis. Isang paalala ng aming kasunduan.”

Binuksan ni Dalisay ang sulat. Nakasaad doon ang mga kondisyon, ang mga banta, ang kasunduan na sisirain ang pamilya Reyes kapag si Alab ay bumalik o sinubukang makipag-ugnayan.

Habang binabasa niya ang bawat salita, ang limang taon ng galit, poot, at pagdurusang mag-isa ay unti-unting gumuho. Ang imahe ni Alab bilang isang duwag ay nabura, at napalitan ng imahe ng isang binatang isinakripisyo ang kanilang pag-iibigan para sa kanyang kapakanan. Ang sakit na naramdaman niya ay nasalamin din pala sa sakit na tiniis ni Alab.

“Bakit? Bakit ngayon mo lang sinabi?” Ang kanyang mga luha ay tuluyan nang bumagsak.

Kabanata VIII: Ang Pagbabalik ng Anino at ang Pag-asa

Ang daan pabalik mula sa tulay ay mas madilim at mas mahaba. Ang hawak ni Dalisay na luma at gusot na liham ay hindi na lang isang piraso ng papel. Ito ang bigat ng limang taon ng maling pagkamuhi.

Tumingin siya kay Alab, ang kanyang mga mata ay basang-basa ng luha.

“Hindi ko alam kung paano ako magsisimulang humingi ng tawad, Sy,” sabi ni Alab. “Pero hindi na ako aalis. Hahanapin ko ang paraan para mapawalang-bisa ang kasunduan ng Tatay ko. Hahanapin ko ang paraan para panagutan ang anak ko. Hindi ko na tatakasan ang anino ng nakaraan.”

Naramdaman ni Dalisay ang pagod. Ngunit sa unang pagkakataon matapos ang matagal na panahon, naramdaman niya ang presensya ng isang tao na handang sumalo sa kanyang bigat.

“Ang anak ko, Alab, siya ang magdesisyon,” sabi ni Dalisay, ang boses ay matatag sa gitna ng pag-iyak. “Kailangan mong patunayan sa kanya na karapat-dapat ka. At kailangan mo ring patunayan sa pamilya ko na hindi ka na aalis. Hindi ko na hahayaang masaktan ang anak ko dahil sa ating nakaraan.”

Ito na ang pagbabalik. Ang anino ay humahabol, ngunit hindi na para manakit. Ang anino ay humahabol, dahil ito na ang tinatawag na umuwi—hindi sa bahay, kundi sa kanilang buhay.