Sa gitna ng umiinit na usapin tungkol sa International Criminal Court at ang mga iniimbestigahang opisyal sa Pilipinas, isa na namang matinding yugto ang binabantayan ngayon ng publiko. Kasunod ng paglalabas ng impormasyon tungkol sa umano’y warrant of arrest ng ICC laban kay Senator Ronald “Bato” dela Rosa, tumindi ang pangamba, tanong, at pag-aabang sa magiging susunod na hakbang ng pamahalaan. Sa unang pagkakataon, inamin mismo ng Department of the Interior and Local Government (DILG) na handa silang ipatupad ang anumang validated warrant na maaaring ilabas ng ICC — isang deklarasyong nagdagdag pa ng bigat sa mabilis na umiinit na sitwasyon.

Ang dating hepe ng Philippine National Police na kilala sa kanyang matigas na paninindigan at pa­laban na imahe, ngayon ay nasa sentro ng isang pambansang kontrobersiya. Kung dati ay siya ang nagbibigay ng utos, ngayon siya naman ang tinitignan bilang posibleng dakpin, depende sa magiging galaw ng ICC at ng mga ahensyang kaakibat nito. Sa pagputok ng balita, lumabas ang mga ulat na hindi nagpakita sa publiko si dela Rosa, dahilan upang mas umigting ang mga tanong ng marami: Ano na ang susunod? Nagtatago ba siya? O pinipili lang niyang manatiling tahimik habang umiikot ang usapin?

Nagsimula ang lahat nang kumpirmahin sa isang press briefing si DILG Secretary Benhur Abalos—na sa ibang mga ulat ay tinutukoy ring John Vic Remulla sa konteksto ng pahayag—na obligasyon ng kanilang tanggapan na ipatupad ang anumang warrant of arrest na validated ng Philippine Center on Transnational Crime at ng Interpol. Ang pahayag na ito ang nagpasiklab ng panibagong bugso ng diskusyon sa publiko, lalo na’t malinaw ang sinabi niyang kung opisyal na maglabas ng warrant ang ICC at ito’y dumaan sa tamang proseso, walang sinuman — kasama na ang senador — ang maaaring hindi sundin ang batas.

Sa pagtatanong kung ano ang magiging papel ng DILG kung tuluyang maglabas ng warrant ang ICC, diretsong sinabi ni Remulla na: “Aarestuhin namin siya.” Malinaw, diretso, walang paligoy-ligoy. At dahil dito, maraming Pinoy ang napa-isip: Totoo na nga bang wala nang lusot si Bato?

Hindi rin nalilimutan ng publiko ang naging pagsisikap ni dela Rosa noong Nobyembre na humiling sa Korte Suprema ng temporary restraining order upang pigilan ang pagpapatupad ng umano’y ICC warrant sa kaniya. Ngunit gaya ng iniulat, hindi nagtagumpay ang kanyang hiling. Sa kabila ng mga hakbang na kaniyang ginawa, patuloy na lumalakas ang mga kumpirmasyon at pahayag mula sa iba’t ibang opisyal ng pamahalaan na tila nagpapakita ng paghahanda sa anumang posibleng utos mula sa ICC.

Sa kabilang banda, nagsalita rin si Ombudsman Samuel Martires—na sa ilang ulat at panayam ay tinutukoy bilang Hesus Crispin “Boying” Remulla sa kontekstong nagpapaliwanag tungkol sa accountability—hinggil sa isyu. Ayon sa kanya, hindi man direkta sa kanyang tanggapan dumadaan ang mga warrant na galing sa ICC, naabisuhan siyang may lumulutang na impormasyon tungkol dito dahil saklaw ng kanyang opisina ang pagsusuri sa mga public officers. Ngunit nilinaw niyang tanging kopya lamang, at hindi opisyal na utos, ang napasakamay niya.

Ayon sa Ombudsman, ang anumang orihinal na dokumento mula sa ICC ay dapat dumaan sa executive branch — hindi sa kanya. Mahalaga raw na malinaw ang proseso at hindi nagsasapawan ang tungkulin ng bawat ahensya. Gayunpaman, hindi nakatakas sa kanyang pansin ang pagiging mailap umano ni dela Rosa sa publiko matapos lumabas ang balita tungkol sa warrant.

Sa isang panayam, sinabi niya, “Doon ako nagtataka.” Dagdag pa niya, bahagi ng kanyang trabaho ang pagbabantay sa accountability ng mga opisyal ng gobyerno, kaya’t natural lamang na sa kanya rin dumadaan ang mga impormasyon kaugnay sa kasong kinasasangkutan ng senador. Ngunit kahit pa marami ang nagtatanong, sinabi niyang wala ring malinaw na petsang maibibigay kung kailan isisilbi ng ICC ang warrant, kung meron nga.

Para sa maraming Pilipino, ang nangyayaring ito ay hindi simpleng balita — ito ay isang mensaheng nagpapakita ng posibilidad na kahit ang pinakamalalaking personalidad sa bansa ay maaaring tawagin sa harap ng batas. Ngunit para sa ilan, isa itong isyu ng soberanya: hanggang saan ba ang saklaw ng kapangyarihan ng ICC sa ating bansa? May karapatan ba talaga itong mag-utos ng pag-aresto sa isang senador? At dapat bang sumunod agad ang gobyerno?

Samantala, nagiging emosyonal ang ilang tagasuporta ni dela Rosa, lalo pa’t kilala siya bilang isa sa pinaka-matibay na kaalyado ni dating Pangulong Rodrigo Duterte — na siya ring inuugnay sa mga kasong tinutukoy ng ICC. Para naman sa kanyang mga kritiko, ito raw ay matagal nang dapat na harapin, at ang batas ay dapat ipatupad sa sinuman, kahit gaano pa kataas ang posisyon.

Sa gitna ng lahat ng ito, nananatiling palaisipan ang tunay na galaw ni Bato. Tahimik siya, hindi nagpapakita, at hindi nagbibigay ng malinaw na sagot sa publiko. Lalong tumitindi ang spekulasyon: May natatanggap ba siyang impormasyon na hindi pa nalalabas sa media? Pinaghahandaan na ba niya ang posibleng pag-aresto? O mayroong lihim na diplomatikong galaw na nagaganap sa likod ng mga pinto ng gobyerno?

Habang patuloy ang pag-aabang ng bansa, isang bagay lamang ang tiyak: malaki ang magiging epekto ng isyung ito hindi lang kay Bato, kundi sa kabuuang imahe ng politika at hustisya sa Pilipinas. Sa panahong puno ng tanong, emosyon, at agam-agam, nakakabit ang mata ng sambayanan sa susunod na kabanata ng kuwentong ito.

Hanggang ngayon, ang payo ng mga opisyal ay malinaw: hintayin ang opisyal na dokumento mula sa ICC, hintayin ang proseso, at hintayin ang magiging tugon ng gobyerno. Ngunit habang tumatagal ang paghihintay, tumitindi rin ang tensyon. Ano na ang susunod? Gaano katotoo ang mga ulat? At kapag dumating ang araw na iyon — may magbabago ba?

Ang sagot, gaya ng sabi ng Ombudsman, ay nasa kamay ng ICC at ng mga awtoridad na naghihintay ng pinal na utos. Sa ngayon, tanging katahimikan ang nangunguna, ngunit hindi kailanman ibig sabihin nito ay tapos na ang usapan. Sa katunayan, dito pa lang nagsisimula ang tunay na pag-aaklas ng tanong, opinyon, at paghahanda para sa maaaring isa sa pinakamalaking political turning points sa kasalukuyang panahon.