Kakapasok pa lang ng balita, pero agad nang umalingawngaw ang pangalan ni Cabral at ang tinaguriang “Cabral Files.” Sa gitna ng mga pagbati ng Pasko at panawagan ng pagkakaisa, muling bumulaga sa publiko ang usapin ng umano’y bilyon-bilyong pisong anomalya sa flood control projects. Sa pagkakataong ito, hindi lang alegasyon ang pinag-uusapan kundi mga dokumentong sinasabing may mabibigat na pangalan at posibleng magbukas ng mas malalim na imbestigasyon.

Nagsimula ang panibagong init ng isyu matapos punahin ng isang mambabatas ang mensahe ni Pangulong Ferdinand Bongbong Marcos Jr. tungkol sa Pasko bilang panahon ng pagpapatawad. Para sa kongresista, may hangganan ang pagpapatawad lalo na kung ang pinag-uusapan ay pera ng bayan. Ayon sa kanya, hindi raw madaling kalimutan ang daan-daang bilyong pisong umano’y nawaldas—pondo na sana’y napunta sa ospital, paaralan, at mga proyektong direktang tumutulong sa ordinaryong Pilipino.

Sa kanyang pahayag, iginiit ng mambabatas na hindi sapat ang magagandang salita at seasonal greetings. Ang kailangan umano ng taumbayan ay malinaw na pananagutan. Matatandaang may mga pangako ang administrasyon na may mga makukulong bago matapos ang taon kaugnay ng flood control scandal. Ngunit ayon sa mga kritiko, matapos ang Pasko ay wala pa ring malinaw na napapanagot, maliban sa sinasabing mga “maliliit na isda” na diumano’y ginamit lamang ng mas matataas na opisyal.

Sa ganitong konteksto pumasok ang mas mabigat na rebelasyon mula kay Congressman Leandro Leviste. Sa isang diretsahang pahayag, sinabi niyang kung may mangyari man sa kanya, sisiguraduhin niyang mailalabas sa publiko ang lahat ng dokumentong kanyang iniwan. Ang mga papeles na ito, ayon sa kanya, ay personal niyang ipinagkatiwala sa kanyang ina na si Senator Loren Legarda. Kabilang umano sa mga dokumento ang may kaugnayan sa flood control projects at sa 2025 budget ng Department of Public Works and Highways (DPWH).

Ang pahayag na ito ay agad nagdulot ng kaba at tanong. Bakit kailangan pang banggitin ang posibilidad na “may mangyari” sa kanya? Ano ang laman ng mga dokumentong ito para maging ganoon kabigat ang kanyang babala? Para kay Leviste, malinaw ang kanyang intensyon: hindi dapat mabaon o makalimutan ang impormasyong hawak niya, anuman ang mangyari.

Ayon sa kongresista, ang ilan sa mga dokumentong kanyang inilabas ay nagmula mismo sa opisina ng yumaong dating DPWH Undersecretary na si Maria Catalina Cabral. May mga nagsabing ito ay tsismis lamang hangga’t hindi pa napapatunayan. Ngunit iginiit ni Leviste na personal niyang nakuha ang mga file at may mga detalye umano rito na maaaring magsilbing lead sa mas malalim na imbestigasyon.

Isa sa mga sensitibong bahagi ng usapin ay ang paraan ng paglalabas ng mga dokumento. Ayon kay Leviste, mas nais niyang ang DPWH mismo ang maglabas ng buong set ng files upang walang magduda sa authenticity at upang mabigyan ng pagkakataon ang ahensya na ipaliwanag ang nilalaman nito. Para sa kanya, mahalagang kumpleto ang larawan at hindi pira-pirasong impormasyon lamang ang ilalabas.

Binanggit din niya na may pahintulot umano mula kay Secretary Vince na maaaring ibigay sa kanya ang mga dokumento, at ang orihinal na plano ay maipasa rin ang mga ito sa mga institusyong tulad ng Ombudsman at iba pang imbestigatibong ahensya. Kaya naman, ayon sa kanya, walang tinatago at walang nilalabag na proseso—ang layunin ay transparency.

Gayunpaman, hindi maikakaila ang komplikasyon. Maraming pangalan ang lumilitaw sa mga dokumento—mga mambabatas, proponents ng proyekto, at mga indibidwal na may koneksyon sa mga contractor. Hindi raw ilegal ang budget insertions o ang paglalaan ng pondo sa partikular na proyekto. Ngunit ang nagiging problema, ayon kay Leviste, ay kung mapapatunayang ang mismong mga contractor ang nagtulak ng mga proyektong ito sa budget, lalo na kung may relasyon sila sa mga opisyal na may kapangyarihan.

Sa puntong ito, malinaw ang linya sa pagitan ng legal at etikal. Maaaring walang nilalabag na batas sa papel, ngunit kapag nagkaroon ng indikasyon ng conflict of interest o palitan ng pabor, nagiging usapin na ito ng pananagutan. Para sa marami, sapat na itong dahilan upang magsagawa ng masusing imbestigasyon.

Dagdag pa rito ang galit ng publiko sa DPWH na matagal nang iniuugnay sa mga isyu ng korapsyon. Sa ganitong klima, anumang pangalan na lalabas ay agad nasasangkot sa hinala, kahit pa wala pang malinaw na ebidensya ng pagnanakaw. Ito ang dahilan kung bakit nais ni Leviste na maingat at institusyonal ang paglalabas ng impormasyon.

Sa gitna ng lahat ng ito, bumabalik ang tanong sa Malacañang. Sapat na ba ang ginagawa ng administrasyon upang patunayan ang sinseridad nito sa laban kontra korapsyon? Para sa mga kritiko, hindi sapat ang tapang sa salita kung wala namang konkretong resulta. Ang pangako ng walang sasantuhin—kaalyado man o kamag-anak—ay kailangang makita sa aksyon.

Ang usapin ng Cabral Files ay hindi lamang tungkol sa isang tao o isang ahensya. Ito ay salamin ng mas malalim na problema sa sistema: ang mabagal na hustisya, ang kultura ng impunity, at ang hirap panagutin ang mga makapangyarihan. Kapag ang mga dokumento ay nananatiling lihim, nananatili rin ang duda ng taumbayan.

Para sa ordinaryong Pilipino, mahalaga ang kasong ito dahil pera ng bayan ang pinag-uusapan. Ang flood control projects ay hindi luho—ito ay proteksyon sa buhay at kabuhayan, lalo na sa mga komunidad na laging binabaha. Kapag ang pondong ito ay napunta sa maling kamay, ang epekto ay hindi lamang numero sa papel kundi totoong pinsala sa tao.

Sa huli, ang hamon ay malinaw: ilabas ang buong katotohanan, hayaan ang mga institusyon na gampanan ang kanilang tungkulin, at panagutin ang sinumang mapatutunayang nagkasala. Hindi ito usapin ng pagpapatawad o paghihiganti, kundi ng hustisya at tiwala.

Ang Cabral Files ay maaaring maging simula ng mas malawak na paglilinis—o isa na namang kwento na mauuwi sa limot. Nasa kamay na ngayon ng gobyerno kung alin sa dalawa ang magiging wakas.