Sa loob ng magagarang bulwagan ng Batasan, kung saan ang kapalaran ng pondo ng bayan ay pinagdedesisyunan, isang mainit na sagutan ang yumanig sa tahimik na takbo ng Kongreso. Hindi na ito simpleng usapin ng politika; ito ay digmaan ng prinsipyo at katotohanan. Sa gitna ng sigalot ay si Batangas Representative Leandro Leviste, na matapang na tumindig laban sa mga akusasyon ni Bicol Saro Partylist Representative Terry Ridon. Ang ugat ng away? Ang bilyun-bilyong pisong pondo na umano’y isiningit sa budget ng DPWH para sa taong 2025.

Ang Hamon ni Ridon at ang Resbak ni Leviste

Nagsimula ang lahat nang paratangan ni Congressman Ridon na sinungaling si Leviste. Mariing itinanggi ni Ridon na may kinalaman siya sa anumang insertions sa 2025 National Budget, lalo na’t iginiit niyang hindi pa naman siya nakaupo bilang kongresista noong binubuo ang nasabing pondo noong nakaraang taon. Para kay Ridon, malinis ang kanyang konsensya at ang Bicol Saro Partylist.

Ngunit hindi nagpatinag si Leviste. Sa isang kapana-panabik na pahayag, nilinaw niya na bagamat totoo na wala pa si Ridon sa pwesto noong nakaraang taon, hindi ito nangangahulugan na malinis na ang pangalan ng partylist na kanyang kinakatawan. Ayon kay Leviste, ang isyu ay hindi sa pisikal na presensya ni Ridon noon, kundi sa “institutional memory” at record ng Bicol Saro Partylist. Ibinunyag ni Leviste na ang nasabing partylist ay may nakalaang 150 milyong piso para sa road projects sa Pamplona at Pasacao, Camarines Sur. Ang mas nakakagulat, ang dalawang magkahiwalay na proyekto ay nakuha ng iisang kumpanya—ang BC Gold Rock. Ito ay nag-iwan ng malaking katanungan sa publiko: Coincidence lang ba ito o may sabwatan na nagaganap?

Ang “Cabral List”: Ang Susi sa Bilyones

Ang pinaka-aabangang bahagi ng rebelasyon ay ang tinatawag na “Cabral List.” Ito ay isang soft copy ng spreadsheet na naglalaman ng detalyadong alokasyon ng 721 bilyong piso sa ilalim ng 2025 National Expenditure Program (NEP) ng DPWH. Ayon kay Leviste, nakuha niya ang file na ito mismo sa opisina ng dating Usec. Catalina Cabral noong Setyembre 4, bandang alas-6:04 ng gabi.

Ang laman ng listahan ay sadyang nakakapanlumo. Mula sa 721 bilyong piso, 401 bilyon dito ay nakalaan o “allocable” para sa mga district congressmen, habang ang natitirang 320 bilyon ay nasa labas ng alokasyon ngunit may mga nakatukoy na proponents. Hindi lang mga mambabatas ang nasa listahan. Kasama rin dito ang mga pangalan ng mga senador, executive officials, cabinet secretaries, at maging mga pribadong indibidwal na tila may impluwensya sa pagdidikta kung saan mapupunta ang pondo ng bayan.

Isipin ninyo, mga kababayan, ang mga proyektong flood control na bilyun-bilyon ang halaga ay hinihiling ng mga opisyal na wala namang kinalaman sa engineering o public works. Para saan ang mga pondong ito? At bakit tila naging “open secret” na ang ganitong kalakaran sa loob ng ahensya?

Ang “Big Fish” at ang 20 Bilyong Piso

Sa gitna ng mga pangalang lumutang, isang rebelasyon ang yumanig sa lahat. Nabanggit ni Leviste na mayroong isang mambabatas, si Congressman Edwin Gardiola, na umano’y may koneksyon sa mahigit 20 bilyong pisong halaga ng proyekto sa 2025 budget. Bilyon, hindi milyon. Sa panahon na maraming Pilipino ang naghihirap, ang ganitong halaga na hawak ng iisang impluwensya ay sadyang nakakagimbal.

Dagdag pa rito, ang listahan ay naglalaman din ng mga “handwritten notes” na na-digitize ni Usec. Cabral. Ang mga notes na ito, tulad ng “SMB for evaluation” o “SMB recommended,” ay nagtuturo umano sa basbas ni Secretary Manny Bonoan. Ipinapakita nito kung gaano ka-organisado at detalyado ang sistema ng insertions sa loob ng kagawaran.

Ang Proseso at ang Katotohanan

Upang patunayan na hindi gawa-gawa lamang ang dokumento, idinetalye ni Leviste ang proseso ng pagkuha niya nito. Dumaan siya sa tamang proseso, nakipag-ugnayan kay Director Alex Bote, at nakuha ang go-signal mula kay Secretary Vince Dizon. Ang layunin? Transparency. Gusto nilang malaman ng taumbayan kung ano talaga ang nangyayari sa likod ng mga saradong pinto ng DPWH.

Subalit, may lungkot at pangamba sa kwento. Nang bisitahin ng mga imbestigador ang opisina ni Usec. Cabral noong Nobyembre, wala na ang kanyang computer at naka-cordon off na ang lugar. Tila may mga pwersang pilit na nagtatago ng ebidensya. Mabuti na lamang at naisave ni Leviste ang kopya bago pa man ito tuluyang maglaho.

Ang Epekto sa Bayan

Ang isyung ito ay hindi lang tungkol sa away ng dalawang kongresista. Ito ay tungkol sa 30 bilyong pisong halaga ng “ghost projects” na natuklasan ng mga otoridad—mga proyektong binayaran ng gobyerno ngunit hindi naman nagawa o nag-eexist. Ang listahang hawak ni Leviste ang posibleng maging susi para matukoy kung sino ang mga proponents sa likod ng mga multong proyektong ito.

Sa huli, ang tanong ng bayan: Hanggang kailan tayo magtitiis sa ganitong sistema? Ang pagbubunyag ni Leviste ay isang malaking hakbang, ngunit kailangan ng taumbayan ang hustisya. Ang bawat pisong nawawala sa kaban ng bayan ay pisong ninanakaw mula sa edukasyon, kalusugan, at kinabukasan ng bawat Pilipino. Ang laban na ito ay hindi lang kay Leviste, kundi laban ng bawat mamamayang nagnanais ng malinis at tapat na pamahalaan.

Manatiling nakatutok. Dahil sa bawat pahina ng listahang ito na nabubuksan, mas lumilinaw ang tunay na kulay ng mga taong pinagkatiwalaan natin ng kapangyarihan.