Sa isang hindi inaasahang kaganapan na yumanig sa buong mundo at nagbigay ng bagong pag-asa sa mga tagasuporta ng dating administrasyon, tila gumuho na ang pundasyon ng International Criminal Court o ICC. Sa mga huling ulat na kumakalat ngayon sa pandaigdigang balita, nabunyag na tuluyan nang humina at tila nabuwag ang nasabing korte matapos ang sabay-sabay at sunod-sunod na pagkalas ng iba’t ibang bansang kasapi nito. Ang balitang ito ay nagsisilbing malaking sampal sa mga kritiko at isang malakas na hudyat na nagbabago na ang ihip ng hangin pagdating sa usapin ng pandaigdigang hustisya at soberanya ng bawat bansa.

Para sa mga hindi gaanong pamilyar, ang ICC ang institusyong nagnanais na litisin ang mga opisyal ng gobyerno para sa mga krimen laban sa sangkatauhan, kabilang na ang kontrobersyal na war on drugs ng administrasyong Duterte. Sa loob ng mahabang panahon, naging tinik ito sa lalamunan ng mga lider na naninindigan para sa kanilang sariling bansa. Ngunit sa pagkakataong ito, ang mga bansang dating bumubuo rito ay tila natauhan at napagtanto na ang pakikialam ng isang dayuhang korte sa kanilang mga lokal na usapin ay hindi na katanggap-tanggap.

Ang pagkalas ng mga bansang ito ay hindi lamang basta pag-alis sa isang organisasyon; ito ay isang malakas na pahayag ng pagpalo sa kamay ng ICC. Maraming bansa, lalo na mula sa Africa at ilang bahagi ng Asya, ang nagpahayag ng kanilang pagkadismaya sa tila pagiging bias o pagkampi ng korte sa mga makapangyarihang bansa habang ginigipit ang mga umuunlad na bansa tulad ng Pilipinas. Ang “domino effect” na ito ay nagresulta sa pagkawala ng pondo, suporta, at higit sa lahat, ang kredibilidad ng ICC sa mata ng mundo.

Ano nga ba ang kahulugan nito para sa atin? Sa Pilipinas, ang balitang ito ay parang isang musika sa pandinig ng mga tagasuporta ni dating Pangulong Rodrigo Duterte. Matagal nang iginiit ng ating bansa na wala nang hurisdiksyon ang ICC sa atin dahil matagal na tayong kumalas dito noong 2019. Ngunit sa kabila nito, nagpumilit pa rin ang korte na ituloy ang kanilang imbestigasyon. Ngayong ang mismong mga kasapi na ng ICC ang tumatalikod dito, tila nawalan na ng saysay ang anumang banta o utos na manggagaling sa kanila. Paano ka makakapagpatupad ng batas kung ang mismong institusyong kinakatawan mo ay unti-unti nang naglalaho?

Ang kaganapang ito ay nagpapakita rin ng tagumpay ng paninindigan para sa soberanya. Madalas nating marinig ang salitang ito, pero sa madaling salita, ito ay ang karapatan nating mga Pilipino na ayusin ang sarili nating problema sa sarili nating paraan, gamit ang sarili nating mga korte at batas. Ang pagbuwag o paghina ng ICC ay patunay na hindi na uubra ang panghihimasok ng mga dayuhan sa mga desisyong ginagawa ng ating mga pinuno para sa ikabubuti ng bayan. Ito ay isang paalala na ang tunay na hustisya ay matatagpuan sa loob ng ating bansa, hindi sa isang opisina sa malalayong lugar sa Europe.

Sa panig naman ng mga kritiko, ang pagkabuwag ng ICC ay tila isang madilim na yugto dahil mawawala ang kanilang huling alas laban sa mga Duterte. Ngunit sa mata ng mga ordinaryong mamamayan na nakasaksi sa pagbabagong dala ng kampanya laban sa droga, ito ay isang uri ng vindication o pagpapatunay na tama ang naging landas ng nakaraang administrasyon. Ang mga bansa sa buong mundo ay nagsisimula na ring makita ang realidad na ang bawat sitwasyon ay may kanya-kanyang konteksto na hindi pwedeng husgahan ng mga taong hindi naman nakatira sa loob ng bansang iyon.

Habang nagpapatuloy ang diskusyon sa kung ano ang susunod na hakbang ng mga natitirang opisyal ng ICC, malinaw ang mensahe: ang panahon ng pangdidikta ng mga pandaigdigang organisasyon ay tapos na. Ang pagkakalaglag ng ICC ay magsisilbing aral sa iba pang mga grupo na nagnanais makialam sa internal na politika ng isang malayang bansa. Ang lakas ng loob na ipinakita ng mga bansang kumalas ay naging inspirasyon upang mas lalo pang pagtibayin ang pagkakaisa ng mga bansa sa Global South laban sa dikta ng mga Kanluraning kapangyarihan.

Sa huli, ang mahalaga ay ang kapakanan ng ating bansa. Ang balitang ito ay nagbibigay ng pagkakataon sa Pilipinas na mas lalo pang pagtuunan ng pansin ang pagpapatibay ng ating sariling judicial system. Kung wala na ang banta ng ICC, mas magkakaroon ng kalayaan ang ating mga opisyal na gawin ang nararapat para sa seguridad at kaayusan ng bansa nang walang takot na habulin ng mga dayuhan. Ang pagbagsak ng ICC ay hindi lamang balita sa telebisyon; ito ay isang makasaysayang tagumpay para sa bawat bansang naniniwala sa kanilang sariling kakayahan at kalayaan.