“May mga salitang binibitawan natin nang padalos-dalos… at may mga gabing binabalik nito ang buong buhay natin nang hindi natin inaasahan.”

Ako si Mang Renato, at ito ang gabi na hindi ko kailanman malilimutan—ang gabing bumaliktad ang mundo ko dahil sa isang puting cake, lumang relo, at mga salitang kayang gumiba ng isang ama.

Hindi ko akalaing magsisimula ang lahat sa isang simpleng sorpresa. Pagod pero masaya akong umuwi, bitbit ang puting cake na may makapal na chocolate frosting—paborito ng anak kong si Jomar. Ilang oras ko iyong pinaghirapan, pinalamig, inayos para lang maramdaman niya na espesyal siya ngayong kaarawan niya.

Sa kabilang kamay ko, hawak ko pa ang maliit na kahong may pulang ribbon—ang relo ng aking yumaong ama. Isang bagay na hindi ko basta ibinibigay kaninuman, pero para sa anak kong minahal ko nang lampas sa sarili ko… handa kong isuko kahit ano.

Habang papalapit ako sa sliding door papunta sa maliit naming garden, una kong narinig ang tawanan. Masaya. Malakas. Walang iniisip. Naroon si Jomar kasama sina Lance, Erwin, at Bianca. Umiinom, nagsasaya, habang tumutugtog ang portable speaker na ako rin ang bumili.

Dapat masaya akong makita siyang masaya.

Pero nang marinig ko ang boses ni Lance, may kung anong malamig na gumapang sa batok ko.

“Grabe ka, Jom. Si Tito Reno, lahat na lang binibigay sa’yo. Binubuhusan ka ng pera.”

Nagtawanan sila. Si Jomar, hawak ang beer, ngumisi. Walang pakundangan.

“Hindi generosity ’yon, bro. Gusto lang niyang kontrolin buhay ko. Bigay dito, bigay doon… tapos sermon. Classic.”

Parang may kumurot sa dibdib ko. Kumalabog ang cake sa kamay ko. Nanginginig.

Sumabat si Erwin, “At least may effort tatay mo. Yung tatay ko, wala man lang text.”

Pero mas malakas ang tawa ng anak ko. Malamig. Walang paggalang.

“Kung gusto ni papa magbigay ng regalo ngayong birthday ko… simple lang. Sana mawala na lang siya sa buhay ko. Mas okay pa.”

Tumigil ang mundo ko.

Para akong sinakal. Para akong unti-unting hiniwang buhay.

Ang cake, muntik nang mahulog. Ang relo, biglang naging tingga.

At ako… ako’y parang nabura sa mismong buhay na ako ang nagtatag.

Tahimik akong umatras pabalik sa loob. Dinala ko ang cake at ang kahon sa kusina, marahan silang inilapag sa mesa. Walang tunog. Walang galaw. Parang pati hangin tumigil.

Tinitigan ko ang relo ng ama ko. Ang relong nagbigay sa’kin ng lakas tuwing pinanghihinaan ako.

Pero ngayong gabi… parang tinuturuan niya akong bitawan.

Sa labas, narinig ko pa rin ang tawanan nila. Si Jomar, ang anak kong pinalaki ko mag-isa, parang hari sa mundong hindi niya pinaghirapan.

“Kel… kelan ka nagbago?” mahina kong bulong.

Pero hindi na mahalaga ang sagot.

Tumayo ako, pinunasan ang mata ko, at huminga nang malalim. Hindi ko alam kung galit ba ’yon, o sakit, o pareho. Ang sigurado ko lang—hindi na ako tatanggap ng ganitong pagtrato.

Hindi ngayong gabi.

Lumabas ako sa bakuran. Walang dala—hindi cake, hindi regalo. Tanging puso lang na punô ng tanong at sugat.

Paglapit ko, agad akong napansin ni Jomar.

“Uy, pa. Huwag na naman—”

“Jomar,” putol ko. “Mag-usap tayo. Ngayon.”

Humina ang tawanan. Ang ilan, umurong.

Nakangisi pa rin si Jomar, pero halatang lasing sa lakas ng mga kaibigan.

“Mag-usap? Sa harap nila? Huwag ngayon, pa. Birthday ko ’to.”

Diretso ang tingin ko. “Bakit mo sinabi sa kanila na ang pinakamagandang regalo ay mawala ako sa buhay mo?”

Tahimik.

Si Bianca napatingin. Si Lance napahinto. Si Erwin parang hindi alam saan lulugar.

Nagkibit-balikat si Jomar.

“Totoo naman ah? Sinasakal mo ’ko. Hindi ko hiningi lahat ’yan. Obligasyon mo ’yun bilang tatay. Kung hindi mo kaya… edi mawala ka.”

Parang pinutol ng mga salitang ’yon ang hininga ko.

Matagal na akong sinasaktan ng panahon, pero hindi pa ako nasaktan nang ganito.

At doon ko napagtanto:

Ito na ang huli.

“Kung ganun,” mahinahon kong sabi, “handa akong ibigay ang gusto mo.”

Tahimik. Matinding katahimikan.

Hindi ko na hinintay pa ang sagot niya. Bumalik ako sa loob ng bahay.

Sa taas, binuksan ko ang lumang aparador.

Kinuha ko ang envelope ng titulo ng bahay, insurance, lahat ng dokumentong ako ang nag-asikaso.
Kinuha ko rin ang kahon ng naipon ko para sa dapat sana’y payapang pagtanda.

Plano kong gamitin ito balang araw… pero ngayong gabi, iba ang kailangan kong harapin.

Bumaba ako.

Pagbukas ko ng pinto papuntang garden, parang may dumating na malamig na bagyo. Lahat sila napahinto.

At sa boses na kaylamig, kahit ako nagulat sa tibay nito, sinabi ko:

“Simula ngayong gabi… tapos na lahat ng suporta ko sa’yo.”

Nagyelo ang lahat.

Lumapit si Jomar. “Pa… anong—”

“Tapos na,” ulit ko. “Ang pagkain mo. Ang bahay na tinitirhan mo. Ang kuryente, tubig, internet, gasolina. Lahat ng gastos na sinasalo ko. Wala na.”

Napaatras siya. “Pa, huwag mo akong pagtripan—birthday ko ’to.”

“Hindi ako nagbibiro. Matagal kang nakadepende. Ngayon, gusto kong makita kung paano ka nabubuhay nang wala akong hawak mo.”

Tumawa si Lance. “Grabe, Tito—parang grounded lang ah—”

Pero walang sumabay sa kanya.

Tumingin ulit si Jomar, ngayon ay may halong takot.

“Pa… saan ka pupunta?”

“Hindi na mahalaga.” Tumingin ako sa envelope. “Mas mahalagang tanungin mo kung saan ka pupunta.”

Halos marinig ko ang paglunok niya.

“Papa… hindi ko sinady—”

“Sinabi mo na ang gusto mo, Jomar.” Humakbang ako palapit. “At ngayong malinaw na sa’kin… ibinabalik ko sa’yo.”

Hindi ako galit.

Pagod lang.

Sobrang pagod.

“Simula bukas ng umaga… aalis ako. At ikaw—aalis din. Bahala ka kung paano ka mabubuhay. Bahala ka kung paano tumayo. Bahala ka kung paano magsimula.”

“Pa… huwag naman…”

“Hindi ako ang unang umalis, Jomar,” mahinahon kong sagot.
“Ikaw.”

At bago ko tuluyang tinalikuran ang garden…
bago ko iniwan ang anak kong hindi ko na makilala…
bago ko tiniklop ang lahat ng taon ng paghihintay…

Narinig ko siyang humabol ng isang mahina, basag na salita:

“Papa… wag…”

Pero gaya ng cake na malamig na nakalapag sa mesa…
gaya ng relong hindi niya kailanman natanggap…
gaya ng gabing muntik ko nang ipagdiwang pero nauwi sa pagkabagsak…

Huli na ang lahat.

Kinabukasan, dala ko ang maliit kong bag, ilang dokumento, at lakas na hindi ko alam na meron pa ako. Umalis ako sa bahay na minsan ay puno ng ingay, ng tawanan, ng pangarap.

Hindi ko alam kung saan ako tutungo.
Hindi ko rin alam kung ano ang naghihintay sa anak kong sanay lang umasa sa’kin.

Ang alam ko lang… kailangan niya itong maranasan.

Kailangan naming pareho.

At habang tinatahak ko ang bagong landas, marahan kong hinawakan ang relo ng ama ko.

Hindi ko ito ibinigay sa anak ko.

Hindi pa.

Siguro balang araw, kapag handa siyang pahalagahan ang mga bagay na hindi nasusukat sa presyo.

Siguro kapag handa na siyang patawarin ako.

At handa na rin akong patawarin siya.

Ang gabing iyon…
ay unang gabing hindi ako bumalik bilang tatay na tagasalo.

Kundi bilang isang taong kailangan ding piliin ang sarili.

At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon…
huminga ako nang malaya.