“Kung ang pagmamahal ay itinatago sa likod ng kayamanan at hiya, hanggang kailan mo tatakasan ang sariling dugo?”

Tahimik ang silid. Tanging ugong ng electric fan at mahinang paghinga ang maririnig. Nakaupo ako sa wheelchair, maingat na iniunat ang mga binti at dahan-dahang pinapahaplos ang tuhod, isang ritwal na paulit-ulit ko na araw-araw sa loob ng walong taon. Masakit at nakakapagod, pero hindi ako nagrereklamo. Tuwing tinatanong ng therapist kung handa na ba akong sumuko, palagi akong ngumiti at sumagot, “Hindi po. Kaya ko pa.”

Ako si Elena, labindalawang taong gulang. Maganda ang mga mata, mahaba ang buhok, at may kakayahang patahimikin kahit sinong galit. Ngunit para sa mundo, isa lamang akong bata sa wheelchair. Para sa aking ina, ako ang buong mundo. Para sa ama ko, ako ay isang sikreto.

Tahimik sa labas ng kwarto. Nakamasid ang aking ina, si Maribelle, hawak ang tuwalya at bote ng tubig. Sanay na siyang panoorin ako—ang bawat pilit na ngiti sa kabila ng luha, ang bawat pagpigil sa sakit. Sa kabilang dulo naman, abala si Ramon, ang aking ama, sa kanyang mga tawag at email. Para bang wala siyang anak na nagsasakripisyo sa likod ng pader. “May therapy si Elena bukas,” paalala ng ina, ngunit putol ang tugon niya, “May meeting ako sa investors. Importanteng tao ang kaharap ko.”

Isang gabi, habang nagbibihis siya para sa isang gala dinner, tahimik akong lumabas ng kwarto. Nakasuot ng simpleng dress, maayos ang buhok, handang harapin ang mundo kahit sa sandaling iyon. “Daddy, may dinner po ba kayo? Pwede po ba akong sumama kahit sandali lang?” Tanong ko. Nanigas siya, hindi sumagot agad. Bumagsak angiti ko nang marinig ang matalim at malinaw na sagot niya: “Hindi, hindi lugar yan para sa mga bata.”…. Ang buong kwento!⬇️

Tahimik akong umatras pabalik sa kwarto, bitbit ang sakit at tanong na matagal nang bumabagabag: Bakit ako? Bakit kailangang itago? Sa likod ng pinto, tahimik akong umiiyak, sanay na masaktan nang mag-isa. Sa labas, iniwan niya kami, dala ang ambisyon at walang pagtingin sa anak na pilit na nagtatangkang maging sapat sa harap ng sariling ama.

Tuwing umaga, maaga siyang bumangon, naka-press na suit, makintabang sapatos, handang ipakita sa mundo na walang kahinaan, walang sabit, at higit sa lahat, walang kahihiyan. Ako naman, tahimik na kumakain sa mesa, hawak ang kutsara na nanginginig ang kamay tuwing umaga. Tanong ko, “Ma, may therapy po ba ako mamaya?” Sagot ng ina, “Oo anak, after lunch.” Hindi sumabat si Ramon, abala sa kanyang cellphone.

Sa high-end restaurant sa Makati, makikita ang mundo ng ama ko—mga negosyanteng may kapangyarihan, mga bulong at titig na hindi niya gustong marinig. Tanong sa kanya, “May anak ka ba?” Sagot niya ng mabilis at matapang: “Wala akong anak.” At doon, sa simpleng kasinungalingan, gumaan ang dibdib niya. Para bang nabunutan siya ng tinik.

Ngunit sa bahay, ramdam ang pagbabago. Mas madalas siyang umuuwi ng gabi, mas madalas may tawag o biyahe na bigla na lang sumusulpot. Si Veronica, isang babaeng mayaman at malakas ang koneksyon, ang kanyang bagong mundo. Walang therapy schedules, walang tanong tungkol sa pamilya, walang guilt na kailangang harapin.

Sa kabilang dulo, kami ni ina, dalawang tao lamang laban sa mundo. Lumipat kami sa mas maliit na apartment. Tatlong baitang lang ang hagdan, sapat na upang maging mahirap ang bawat araw. Ngunit sanay na kami sa hirap. “Ma, kaya ko po,” lagi kong sinasabi. Kahit maliit ang kinikita, kahit lugaw lang ang hapunan minsan, natutunan naming magpatuloy.

Sa paaralan, natutunan kong maging maingat. Tahimik, matalino, at handa. Lumahok ako sa bawat programa, sa bawat stage, pinapakita ang sarili kahit may wheelchair. Sa bawat palakpak, may maliit na tagumpay na iniipon sa puso.

Isang gabi, habang nag-aaral, napansin ng ina ko ang paglaki ko. Dalaga na ako, maganda, maayos, may liwanag sa mga mata. “Anak, alam mo bang maganda ka?” tanong niya. Napangiti ako, hindi dahil naniwala agad kundi dahil sa likod ng lahat ng hirap, may dignidad kaming hindi kailanman nawala.

Ngunit may kasinungalingang itinanim sa pagitan namin ng ama ko—isang katotohanang magbabalik balang araw. Tuwing tinatanong tungkol sa ama, palagi kong sinasabi: “Patay na po ang daddy ko.” Tahimik, walang galit, isang katotohanang akala ko’y tapos na.

Ngunit sa bawat gabing humihiga siya sa bagong kama kasama si Veronica, may biglang sumisingit na alaala: isang batang may ngiting pilit, isang drawing na naiwan sa mesa, isang tanong na hindi sinagot. Pinipili niyang balewalain.

Sa kabilang dulo, kami ni ina, mas matatag, mas handa. Naglaban kami sa mundo sa kabila ng kahirapan, natutunan naming gumawa ng maliit na tagumpay sa bawat araw. Kahit minsan ay naranasan kong mahiya sa mundo, hindi ko kailanman kinahiya ang sarili ko.

Lumipas ang mga taon, at habang lumalakas at lumalaki ako, natutunan kong ang pagmamahal ay hindi nasusukat sa kayamanan o sa estado ng mundo. Sa bawat tahimik na gabi, sa bawat simpleng araw, pinipili namin ng ina ko na manatiling matatag, magkaisa, at ipaglaban ang sariling dangal.

At sa mundong unti-unting naghihiwalay sa akin at sa ama ko, natutunan kong may isang katotohanan: kahit gaano kalalim ang kasinungalingan, ang tunay na pagmamahal ay hindi matitinag. Ako, si Elena, natutong tumayo sa kabila ng lahat, at kahit nasaktan, natutunan kong mahalin ang sarili ko sa paraang hindi kayang takasan ng kahit sino.

Sa huli, may liwanag pa rin sa bawat lihim na sugat, may lakas sa bawat tahimik na luha, at may pag-asa sa bawat bagong araw na hindi kailangan ang ama ko para maging kumpleto ang mundo ko.