Ang simoy ng hangin sa Toronto, Canada ay palaging may dalang ginaw na tumatagos hanggang sa aking mga buto, ngunit wala itong binatbat sa lamig na nararamdaman ko sa tuwing naiisip ko ang layo ko sa aking pamilya. Ako si Maya, isang rehistradong nars na nagpasyang makipagsapalaran sa ibang bansa sampung taon na ang nakalilipas. Sa bawat araw na lumilipas, ang tanging nagpapanatili sa aking lakas ay ang mukha ng aking amang si Tatay Berting sa tuwing kami ay nag-uusap sa pamamagitan ng video call. Si Tatay ang aking mundo. Siya ang nagtaguyod sa aming magkakapatid bilang isang magsasaka nang mamatay ang aming ina noong ako ay bata pa lamang. Ang kanyang mga kalyo sa kamay at ang kanyang pagkakuba ay mga marka ng sakripisyo para sa amin, kaya naman nang magkaroon ako ng pagkakataong makapag-abroad, ipinangako ko sa sarili ko na ibibigay ko sa kanya ang lahat ng ginhawa sa mundo.

Sa loob ng sampung taon, naging “ATM” ako ng aking pamilya. Ang aking bunsong kapatid na si Kevin at ang kanyang asawang si Lorna ang siyang tinalaga kong tagapangalaga ni Tatay sa probinsya. Halos walumpung porsyento ng aking sahod buwan-buwan ay diretso sa kanilang bank account. Para iyon sa pagkain ni Tatay, sa kanyang mga mamahaling gamot para sa diabetes at rayuma, at higit sa lahat, para sa pagpapatayo ng isang malaking bahay na pangarap namin noon pa man. Sa bawat tawag namin, palaging masaya ang balita ni Lorna. Ipinapakita niya sa akin ang mga video ni Tatay na nakaupo sa isang magandang sofa, kumakain ng masasarap na putahe, at palaging nakangiti. “Huwag kang mag-alala, Ate Maya, alagang-alaga rito si Tatay. Ang laki na ng bahay niyo, parang palasyo na!” ang palaging bida ni Kevin sa akin. Dahil dito, lalo akong nagsumikap, kumuha ng extra shifts, at halos hindi na bumili ng bago para sa sarili ko para lang mapunuan ang bawat hiling nila.

Ngunit nitong mga huling buwan, tila may kakaiba akong nararamdaman. Tuwing hihilingin kong makausap si Tatay nang matagalan, palaging may dahilan sina Lorna. Kesyo natutulog daw si Tatay, kesyo dinala raw sa pamamasyal, o kaya naman ay mahina raw ang internet sa kwarto nito. Hindi ko iyon binigyan ng malisya noong una, iniisip ko na baka talagang abala lang sila sa pag-aalaga. Hanggang sa dumating ang ika-pitumpung kaarawan ni Tatay. Nagpasya akong hindi na muna magpapadala ng balikbayan box, kundi ang sarili ko na mismo ang uuwi. Gusto ko siyang isorpresa. Gusto kong makita ang reaksyon niya kapag nalaman niyang hindi na ako aalis pa muli dahil nakapag-ipon na ako ng sapat para sa aming dalawa.

Bitbit ang dalawang malalaking maleta na punong-puno ng pasalubong at ang pananabik na sampung taon kong kinimkim, lumapag ako sa NAIA. Hindi ko ipinaalam sa aking mga kapatid ang aking pagdating. Sumakay ako ng bus patungo sa aming lalawigan sa Pangasinan. Habang bumibiyahe, hindi mapawi ang ngiti sa aking mga labi. Iniisip ko ang mukha ni Tatay kapag nakita niya ako sa pintuan ng bago naming bahay. Pagdating ko sa aming barangay, halos hindi ko na makilala ang paligid. Ang dating maputik na daan ay semento na, at sa dulo nito, natanaw ko ang isang dambuhalang bahay na may dalawang palapag, magarang pintura, at isang mataas na gate na gawa sa bakal. Ito na ang bahay na pinagpaguran ko. Ang bahay na akala ko ay magiging tahanan ng pahinga ni Tatay.

Ngunit nang makalapit ako sa gate, isang kakaibang katahimikan ang bumati sa akin. Pinindot ko ang doorbell nang ilang beses hanggang sa lumabas si Lorna. Nakasuot siya ng magandang damit at may mga alahas sa leeg at braso. Nang makita niya ako, tila nakakita siya ng multo. Namutla siya at halos mabitawan ang hawak niyang cellphone. “A-Ate Maya? Bakit hindi ka nagsabing uuwi ka?” pautal-utal niyang tanong. Imbes na yakap ang isalubong, tila kaba ang naramdaman ko sa kanyang reaksyon. “Gusto ko kayong isorpresa, Lorna. Nasaan si Tatay? Nasaan ang celebrant?” tanong ko habang papasok sa loob ng bakuran. Ang loob ng bahay ay mas lalong marangya—may malaking telebisyon, bagong set ng sofa, at isang makabagong kusina. Pero sa bawat sulok na tiningnan ko, wala ang aking ama.

“Ah, Ate… si Tatay kasi… dinala siya ni Kevin sa kabilang bayan, mamamasyal daw dahil kaarawan niya,” mabilis na sagot ni Lorna, pero napansin kong hindi siya makatingin nang diretso sa aking mga mata. “Pati gamit niya, nasaan?” tanong ko nang mapansin kong walang bakas ng gamit ng matanda sa sala. “Nasa itaas po, sa master’s bedroom,” sagot niya. Umakyat ako pero lalong bumigat ang dibdib ko nang makitang puro gamit nina Kevin at Lorna ang nandoon. Walang bakas ng gamit ni Tatay Berting. Naghinala na ako. Hindi ako pwedeng magkamali. May itinatago sila. Nagdahilan akong lalabas muna para bumili ng load, pero ang totoo, gusto kong magtanong-tanong sa mga kapitbahay.

Naglakad-lakad ako sa kalsada, malayo sa paningin nina Lorna. Doon ko nasalubong ang aming dating kapitbahay na si Aling Nena. Nang makita niya ako, napahawak siya sa kanyang dibdib at naiyak. “Maya, salamat sa Diyos at nakauwi ka! Ang akala namin ay kinalimutan mo na ang tatay mo,” sabi niya sa pagitan ng hikbi. “Anong ibig niyong sabihin, Aling Nena? Palagi akong nagpapadala ng pera para kay Tatay,” naguguluhan kong sagot. Hinawakan ni Aling Nena ang aking kamay at itinuro ang isang maliit na tindahan sa kanto. “Puntahan mo ang tatay mo doon, Maya. Huwag kang maniniwala sa mga post nina Kevin sa Facebook. Matagal na nilang pinalayas ang tatay mo sa malaking bahay.”

Tila gumuho ang mundo ko sa narinig. Halos tumakbo ako patungo sa tindahang itinuro ni Aling Nena. At doon, parang sinaksak ang puso ko nang makita ang isang matandang lalaki na nakaupo sa isang sira-sirang bangko sa harap ng tindahan. Ang kanyang buhok ay mahaba at magulo, ang kanyang suot na t-shirt ay punit-punit at puno ng dumi, at ang kanyang mga paa ay nakasuot lamang ng isang butas na tsinelas. Nanginginig ang kanyang mga kamay habang may hawak na maliit na baso. Lumapit ako nang dahan-dahan, ang mga luha ko ay hindi na mapigilan sa pagpatak. Narinig ko siyang nagsalita sa tindera, “Aling Saling, puwede po ba akong makahingi ng kahit isang dakot na bigas? Kahit yung durog na lang po. Gutom na po kasi ako, hindi pa po ako pinapakain simula kahapon…”

Napahagulgol ako sa gitna ng kalsada. Ang amang pinangarap kong bigyan ng marangyang buhay, ang amang pinadalhan ko ng libu-libong piso buwan-buwan, ay nagmamakaawa para sa isang dakot na bigas. “Tay… Tatay!” sigaw ko habang lumalapit sa kanya. Noong una, tila hindi niya ako nakilala. Tumingin siya sa akin nang may takot at pagkahiya. “Sino po sila? Pasensya na po, hindi po ako namamalimos, nagugutom lang po talaga ako,” sabi niya sa mahinang boses. Nang mayakap ko siya, doon lamang niya naramdaman ang pamilyar na bango ko. “Maya? Maya, ikaw ba ‘yan, anak?” tanong niya habang dumadaloy ang luha sa kanyang malabong mga mata.

Doon na nag-umpisa ang galit na hindi ko kailanman naramdaman sa buong buhay ko. Isinakay ko si Tatay sa isang traysikel at dinala ko siya pabalik sa mansyong pinagawa ko. Nang makita kami nina Kevin at Lorna, sinubukan pa nilang magpaliwanag. “Ate, hindi mo kasi alam, naging makalimutin na si Tatay, ayaw na niyang tumira sa loob dahil mainit daw,” depensa ni Kevin. Ngunit hindi ko na sila pinatapos. Ipinakita ko sa kanila ang mga resibo ng aking padala. Ipinakita ko sa kanila ang bawat sentimong pinaghirapan ko sa ilalim ng ginaw sa Canada habang sila ay nagpapakasasa sa karangyaan at hinahayaang magutom ang aming ama. “Pinalayas niyo siya sa bahay na ako ang nagbayad? Pinagkait niyo sa kanya ang pagkain at gamot na pera ko ang bumili?” sigaw ko habang itinataboy sila sa labas ng bahay.

Nalaman ko mula kay Tatay na sa isang maliit na kubo sa likod ng bahay nila ito pinatira, pero kalaunan ay pati iyon ay ginawang imbakan ng gamit nina Lorna kaya napilitan ang matanda na gumala-gala sa kalsada para humingi ng tulong sa mga kapitbahay. Ang bawat video call na ginagawa nila ay sadyang inayos—bibihisan lang si Tatay, pauupuin sa sofa sa loob ng ilang minuto, at pagkatapos ay babalik na muli sa kanyang kalagayan sa labas. Nagamit nila ang pera ko pambili ng sasakyan, pambili ng mga mamahaling gamit, at pang-luho habang ang aming ama ay nagtitiis sa gutom. Hindi ko sila pinatawad. Agad akong kumuha ng abogado para bawiin ang lahat ng ari-arian na nakapangalan sa kanila at tuluyan silang pinalayas sa mansyong hindi nila karapat-dapat tirhan.

Dinala ko si Tatay sa isang maayos na ospital para sa kanyang full check-up. Pinangako ko sa kanya na hinding-hindi ko na siya iiwan. Nag-resign ako sa aking trabaho sa Canada at nagdesisyon na dito na lamang sa Pilipinas magtayo ng isang maliit na negosyo para makasama ko siya sa bawat araw ng kanyang nalalabing buhay. Sa bawat hapag-kainan, tinitiyak ko na puno ang kanyang plato. Sa bawat gabi, tinitiyak ko na komportable ang kanyang higaan. Ang mansyon na dati ay simbolo ng aking sakripisyo ay naging tunay na tahanan na ngayon para sa amin. Napagtanto ko na ang tunay na tagumpay ay hindi nasusukat sa laki ng bahay o sa dami ng perang naipadala, kundi sa kalidad ng oras at pagmamahal na ibinibigay natin sa ating mga magulang habang nandito pa sila.

Ang kwento ko ay isang paalala sa lahat ng mga OFW na huwag basta-basta magtiwala sa mga nakikita sa screen. Maging mapanuri tayo sa kalagayan ng ating mga mahal sa buhay na naiwan sa Pilipinas. At sa mga pamilyang umaasa sa padala ng kanilang mga mahal sa buhay sa abroad, huwag sana nating abusuhin ang kanilang pagtitiwala at sakripisyo. Ang perang ipinapadala ay hindi lamang papel; iyon ay dugo, pawis, at pangungulila ng bawat Pilipinong nagsisikap para sa kanilang pamilya. Si Tatay Berting ay malakas na muli ngayon, palaging nakangiti at busog sa pagmamahal. Ang ika-pitumpung kaarawan niya na dapat ay puno ng saya ay naging daan para sa isang masakit na rebelasyon, ngunit iyon din ang naging susi para mabigyan siya ng tunay na katarungan at kapayapaan.

Sa huli, naniniwala ako na ang bawat butil ng bigas na hiningi ni Tatay noon ay naging mitsa para magising ako sa katotohanan. Ngayon, wala na siyang kailangang hingin pa dahil ibibigay ko ang lahat para sa kanya. Ang hustisya ay nakamit, hindi sa pamamagitan ng karahasan, kundi sa pamamagitan ng pagpili sa kung ano ang tama—ang pagpapahalaga sa taong nagbigay sa atin ng buhay bago pa man tayo naging sapat para magbigay sa kanila. Ang mansyon ay mananatiling nakatayo, pero hindi na ito isang malamig na palasyo, kundi isang tahanang puno ng pagmamahal, katarungan, at pag-aaruga.