HINDI KO INAASAHANG MAGIGING GANITO ANG UMAGANG IYON.

Hindi lahat ng umaga sa Barangay San Roque ay may bagong pag-asa. Kadalasan, pare-pareho lang. Tunog ng tricycle na dumaraan, amoy ng sinangag na tinipid sa mantika, at huni ng mga manok na parang laging may inaaway sa likod-bahay. Pero sa bahay namin, bawat umaga ay parang isang pagsusulit—kung paano pagkakasyahin ang kulang at kung paano itatago ang pagod para hindi magmukhang talo ang pamilya.

Ako si Leya Marasigan. Dalawampu’t tatlong taong gulang. At araw-araw, gising ako bago pa sumikat ang araw.

May luma kaming orasan na minsan ay humihinto, pero hindi ko na kailangan iyon. Sanay na ang katawan ko. Sa bawat pagmulat ko ng mata, una kong naririnig ang mahinang ubo ni Papa mula sa kabilang kwarto. Hindi iyon malakas—yung tipong pilit niyang pinipigilan para hindi marinig ng iba. Pero kilala ko ang ubo na iyon. Alam kong may bigat na ang bawat hinga niya.

“Pa,” mahina kong tawag habang tinutupi ko ang kumot. “Gising ka na.”

“Gising na,” sagot niya sa pagitan ng ubo. “Kaya pa ’to.”

Lagi na lang kaya pa. Parang may utang si Papa sa salitang iyon—utang na hindi matapos-tapos.

Paglabas ko ng kwarto, nakita ko si Mama. Nakayuko siya sa palanggana, halos maputi na ang kamay sa kakakuskos. Punit-punit ang panabla ng apron niya. Sa tabi, may supot ng labada ng kapitbahay, nakatali na parang laging nagmamadali.

“Anak,” sabi niya nang hindi tumitingin, “pakiinit nga ’yung tubig. Baka sumakit na naman likod ko.”

“Opo, Nay.”

Sinindihan ko ang lumang kalan na minsan ay ayaw magliyab kapag mahina ang gas. Sa sala, naroon si Gio, bunso naming kapatid, yakap ang lumang notebook. Halatang nagpuyat na naman sa project, pero mas halata ang gutom.

“Ate… may baon ba ako?”

Napatigil ako. Ilang linggo ko nang iniikot ang baon niya—minsan biskwit, minsan kanin na may toyo, minsan wala. Pero ngumiti ako.

“Meron,” sabi ko kahit hindi ko pa alam kung saan kukunin. “Kumain ka muna.”

Isang itlog lang ang niluto namin. Isa lang. Dahil kahit ganoon kaliit na bagay, kailangang paghatian ng pangangailangan.

Habang nagsusuklay ako sa salaming may lamat sa gilid, tinitigan ko ang sarili ko. May puyat sa mata, may pagod sa balikat. Pero may isang bagay akong pilit hinahawakan—pangarap.

Dati akong scholar. Isang sem na lang sana at makakatapos na ako sa accounting program. Pero naputol ang lahat nang magkasakit si Papa at napilitan kaming umutang.

Si Ramon Dela Cruz ang tumulong. Kilalang negosyante. Laging may ngiti. Laging may kondisyon.

“Madali lang ’yan,” sabi niya noon habang pinapapirma si Mama. “Konting interest lang.”

Ngayon, bawat araw na hindi kami makabayad, mas kumakapal ang takot.

Habang nasa hardware ako sa bayan, naramdaman kong may masama. Dumating si Lila, kaibigan at katrabaho ko.

“Uy, Leya,” bulong niya. “Dumaan daw si Ramon kanina. Nagtanong tungkol sa’yo.”

Nanlamig ang batok ko. Nagtanong pa raw kung totoo bang may lupa kami sa dulo ng sapa—ang huling pamana ng lolo ko.

Bandang hapon, hinarang ako ng tauhan niya. Si Kiko.

“Pinapapunta ka ni Sir Ramon bukas,” sabi niya. “Huwag ka raw magpapatagal.”

Pag-uwi ko, sinabi ko agad sa pamilya ko. Tahimik ang hapag. Walang gustong magsalita, pero lahat takot.

Kinabukasan, may isa pa akong dahilan para lumaban—may interview ako sa city para sa accounting assistant na posisyon. Isang pagkakataon na ayokong palampasin.

Humiram ako ng lumang kotse kay Sir Joven. Matanda na, pero umaandar pa.

Sa gitna ng biyahe, doon nagsimulang gumuho ang lahat.

Umiinit ang makina. Tapos flat ang gulong. Walang signal. Walang tao. Umupo ako sa gilid ng kalsada at doon ako tuluyang nanghina.

At doon siya dumating.

“Miss, okay ka lang ba?”

Isang lalaki. Simple ang suot. May dalang tool bag. Walang yabang sa boses.

“Baka pwede kong tingnan.”

Sa sobrang kaba at pagod, lumabas ang pinakamasamang bahagi ko.

“Layuan mo ako!” sigaw ko. “Kadiri kang magsasalat!”

Tahimik ang paligid.

Hindi siya sumigaw pabalik. Hindi nagalit. Tahimik lang niyang ibinaba ang spare tire.

“Kung ayaw mo, hindi kita pipilitin,” sabi niya.

Pero ginawa pa rin niya ang tama. Naglagay ng warning triangle. Inayos ang gulong. Inuna ang kaligtasan ko kaysa sa pride niya.

Nang matapos siya, saka lang ako tuluyang bumagsak.

“Pasensya na,” sabi ko, umiiyak. “Pagod lang ako.”

“Tayong lahat pagod,” sagot niya. “’Yung iba, nakatago lang sa malinis na damit.”

Hindi niya tinanggap ang bayad.

“Kung gusto mong bumawi,” sabi niya, “tumulong ka na lang sa susunod na taong mangangailangan.”

Habang umaandar ulit ang kotse, may isang bagay na nabasag sa loob ko—ang paniniwalang mas mataas ako dahil lang mas maayos ang itsura ko.

Pagdating ko sa city, huli na ako sa oras. Pero tumayo pa rin ako sa harap ng building, huminga ng malalim, at pumasok.

Hindi ko alam kung matatanggap ako sa interview.
Hindi ko alam kung ano ang mangyayari sa utang namin.
Hindi ko alam kung paano ko haharapin si Ramon.

Pero may isang bagay akong alam.

May mga pagkakataong ang unang kailangang ayusin ay hindi ang sirang sasakyan—kundi ang pusong nakaupo sa loob nito.

At sa araw na iyon, kahit nanginginig pa rin ang mga kamay ko, pinili kong magsimula ulit.