“Akala ko galit lang ako sa Pasko, hanggang sa isang lumang litrato sa bahay na butas ang bubong ang tuluyang bumasag sa huling pader ng puso kong matagal nang nagyelo.”

Ako ang lalaking tinatawag nilang boss na laging galit sa Pasko.

Narinig ko mismo iyon sa hallway. Dalawang staff na akala nila’y walang nakikinig.

Ayan yung boss na laging galit sa Pasko. Palibhasa mukhang wala namang pamilya.

Hindi ako lumingon. Hindi ako sumagot. Hindi dahil wala akong sasabihin kundi dahil bawat salita nila ay parang kutsilyong diretso sa dibdib ko. Hindi masakit dahil mali sila. Masakit dahil tama sila.

Wala akong pamilya.

Bumalik ako sa condo hotel ko nang gabing iyon. Mataas ang palapag. Kita ang buong siyudad na kumikislap sa ibaba, parang libu-libong bituin na nahulog sa lupa. Ngunit sa loob ng silid, walang kahit anong liwanag ng Pasko. Walang parol. Walang Christmas tree. Walang regalo. Wala kahit anong paalala na Disyembre na.

Muling tumunog ang radyo.

Have yourself a merry little Christmas.

Agad kong pinatay.

Tahimik ang buong kwarto. Masyadong tahimik. Umupo ako sa gilid ng kama, suot pa rin ang maayos kong long sleeves kahit wala naman akong pupuntahan. Sanay akong laging handa. Sanay akong mag-isa. Lalo na tuwing Pasko.

Wala ang katulong ko nang gabing iyon. Umattend daw ng simbang gabi. Hindi ko siya pinigilan. Hindi ko rin tinanong kung anong oras uuwi. Wala naman akong pakialam. Iyon ang palagi kong sinasabi sa sarili ko.

Pero ngayong mag-isa ako, may bigat na bumabalot sa dibdib ko. Lumapit ako sa bintana. Sa malayo, kita ko ang simbahan. May mga pamilyang papasok. May mga batang may hawak na kandila. May mga magulang na akay ang anak. May tawanan. May pagmamadali dahil malamig ang hangin.

Pumikit ako.

At gaya ng bawat Disyembre, bumalik ang alaala.

Labingwalong taon na ang nakalipas.

Hindi ganito katahimik ang bahay namin noon. Bata pa ako. Mas gusto ang laro kaysa simbahan. Umaga pa lang abala na ang buong bahay. Pasko na kinabukasan. May kaunting handa sa kusina. May mga regalong nakatago sa cabinet.

Sasama ka ba sa amin. Tanong ng nanay ko habang nag-aayos.

Umiling ako. Mamaya na. Maglalaro muna ako.

Anak, Pasko. Kahit ngayon lang. Sabat ng tatay ko.

Pero matigas ang ulo ko. Hawak ang laruan, wala akong pakialam sa oras. Ang bunso naming kapatid na babae, masayang-masayang nakabihis. Lumapit sa akin.

Kuya, sama ka na. Pakiusap niya. Nagniningning ang mga mata.

Hindi ako tumingin.

Hindi ko alam na iyon na pala ang huli.

Lumabas sila. Nasa pintuan pa sila nang marinig ko ang tatay ko.

Babalik kami bago mag Christmas Eve.

Tumango lang ako. Abala pa rin sa laruan.

Lumipas ang oras. Hapon. Gabi. Naupos ang kandila sa sala. Umupo ako sa hapag, naghihintay. Iniisip kong baka natagalan lang sila. Baka may dinaanan.

Hanggang sa mag alas onse.

May kumatok.

Hindi iyon ang tunog na inaasahan ko. Hindi boses ng tatay ko. Hindi tawa ng nanay ko. Hindi masiglang sigaw ng kapatid ko.

Dalawang pulis ang nasa labas.

May aksidente raw sa lawa. Nahulog ang sasakyan ng mga magulang ko. Natagpuan ang katawan ng nanay at tatay ko. Pero ang bunso naming kapatid, hindi nakita.

Muling dumilat ang mga mata ko sa kasalukuyan. Basang-basa ang noo ko ng pawis. Labingwalong taon na ang lumipas pero parang kahapon lang ang lahat.

Inilibing ang mga magulang ko. Iniyakan ng iilang kamag-anak. Pero ang kapatid kong babae, walang kabaong, walang libing, walang kasiguruhan. Hinanap ko siya taon-taon. Gumastos ako ng milyon. Nagbayad ng mga tao. Pero walang sagot.

Kaya natutunan kong umiwas.

Umiwas sa Pasko. Umiwas sa simbahan. Umiwas sa kahit anong nagpapaalala ng pamilyang buo noon at wasak na ngayon.

Hindi ko alam na iyon na pala ang huling Paskong mag-isa ako.

Tatlong taon na siyang nagtatrabaho sa akin bilang katulong. Tahimik. Diretso. Hindi palaimik. At tuwing Disyembre, lalo akong nagiging mailap. Wala akong Christmas tree. Para bang ipinagbawal ang Pasko sa bahay ko.

Siya ang kabaligtaran ko. Galing probinsya. Simpleng buhay. Kahit kulang ang handa, masaya raw ang pamilya nila.

Noong gabing iyon, galing siya sa simbang gabi. Akala niya tulog na ako. Pero nagtext ako.

Pakidala ng inumin at baso. Nasa rooftop ako.

Nandoon ako, nakaupo sa gilid, nakaharap sa city lights. Napansin niya ang mapula kong mata. Uminom ako nang diretso. Parang gustong lunurin ang sarili.

Sir, baka sobra na po.

Tumawa ako. Walang saya.

Alam mo ba kung bakit ayoko ng Pasko.

At doon ko ikinuwento ang lahat. Ang aksidente. Ang pagkawala. Ang mga gabing mag-isa. Tahimik lang siyang nakinig. Walang husga. Walang tanong.

Tinulungan niya akong bumaba. Pinaupo sa sofa. Pinunasan ang noo ko. Doon ko napansin ang mga kamay niyang magaspang. Ang mga matang puno ng malasakit.

Sa unang pagkakataon, may taong hindi ako iniwan sa gitna ng Pasko.

Kinabukasan, nag-alok siya.

Kung gusto po ninyo, pwede po kayong sumama sa amin sa probinsya.

Hindi mansyon. Hindi pera. Kundi pamilya.

Sumama ako.

Tatlong oras ang biyahe. Unti-unting nawala ang ilaw ng siyudad. Napalitan ng mga puno. Ng katahimikan.

Pagdating namin, bumungad ang bahay na butas ang bubong. Lupa ang sahig. Isang bumbilya ang ilaw. Pero may ngiting sumalubong sa akin. Walang tanong kung sino ako. Walang pakialam sa yaman ko.

Habang naghahanda sila, may napansin ako sa isang sulok.

Isang lumang litrato.

Isang batang babae. May peklat sa kilay. Nakangiti.

Nanikip ang dibdib ko. Lumapit ako. Nanginginig ang kamay ko.

Iyon ang kapatid ko.

Nahanap ko siya.

Hindi sa mga imbestigador. Hindi sa milyon. Kundi sa isang bahay na butas ang bubong. Sa isang Paskong akala ko’y kinamumuhian ko.

At sa unang pagkakataon, matapos ang labingwalong taon, hindi na ako nag-iisa.