“May mga lihim na hindi nilulunod ng dagat. May mga batang hindi kayang patayin ng dilim. Ito ang kwento kung paano ako itinapon upang mawala, ngunit ibinalik upang bumangon.”

Sa bayang San Isidro, ang umaga ay palaging nagsisimula sa tunog ng alon at sigaw ng mga mangingisda. Payak ang buhay, simple ang galaw ng mga tao, ngunit sa likod ng katahimikang iyon ay may mga lihim na marunong pumatay nang dahan dahan, walang bakas, walang ingay. Dito ako lumaki. Ako si Aldrin. Sampung taong gulang pa lamang ako noon, ngunit ang likod ko ay sanay na sa bigat ng responsibilidad, hindi dahil gusto ko, kundi dahil wala akong pagpipilian.

Patay na ang mga magulang ko mula pa nang ako’y limang taong gulang. Simula noon, inampon ako ng dalawa kong tiyuhin na sina Adam at Kent. Sa papel, sila ang legal kong guardian. Sa totoong buhay, sila ang dahilan kung bakit gabi gabi akong umiiyak nang walang tunog. Paulit ulit kong tinatanong ang sarili ko, ano bang kasalanan ko, bakit parang kasalanan ang mabuhay.

Si Adam ang nakatatanda. Matangkad, malapad ang balikat, at palaging may dalang bote ng alak kahit umaga pa lamang. Si Kent naman ay payat, tahimik, ngunit may ngiting parang may laging binabalak. Araw araw nila akong ginising bago sumikat ang araw. Ako ang nag iigib, nagwawalis, nagluluto, sumasama sa pangingisda. Kapag nagkamali ako, kahit maliit, may kapalit iyon. Hindi suntok, hindi pasa, kundi mga salitang mas masakit pa sa sugat. Wala kang silbi kung hindi ka kikilos. Pinapakain ka namin kaya magtrabaho ka.

Natuto akong manahimik. Natutunan ko na ang katahimikan ang tanging sandata para mabuhay. Ngunit kahit gaano ako manahimik, hindi pa rin sapat. Kalaunan, nalaman ko ang tunay na dahilan kung bakit nila ako kinuha. Hindi dahil mahal nila ako, kundi dahil sa lupang minana ko mula sa aking mga magulang. Isang malawak na lupain malapit sa pantalan, mataas ang halaga, at habang buhay ako, hindi nila ito maaaring angkinin.

Ilang beses nila akong pilit pinapapirma sa mga papeles. Bata pa ako, pero malinaw pa rin sa isip ko ang bilin ng ama ko noon. Anak, kahit kanino ka mapunta, huwag mong ipapamigay ang lupa. Iyan ang magiging kinabukasan mo. Kaya tuwing inilalapit nila ang papel, umiiwas ako, tahimik pero matigas.

Isang gabi, habang kunwari’y natutulog ako sa sahig, narinig ko ang usapan nila. Mahina ang boses ngunit malinaw ang balak. Hindi na yan pipirma. Matigas ang ulo ng batang yan, sabi ni Kent. Sumagot si Adam nang walang pag aalangan. Eh di alisin natin sa eksena. Isang problema, isang solusyon.

Nanlamig ang buong katawan ko. Parang huminto ang mundo. Gusto kong sumigaw, gusto kong tumakbo, pero ang takot ay parang tanikala sa paa ko. Hindi na ako natulog ng gabing iyon, at hindi na rin ako nagising sa parehong buhay kinabukasan.

Madaling araw, ginising ako sa biglang paghila sa braso ko. Wala akong pagkakataong magtanong. May basahang isiniksik sa bibig ko, may lubid sa mga kamay ko, at may sako. Amoy bigas, amoy lupa, amoy kamatayan. Paulit ulit akong nagmamakaawa, pero walang sumagot. Hindi nila ako tiningnan sa mata, parang kapag tumingin sila ay may mababasag sa konsensyang matagal nang patay.

Dinala nila ako sa bangka. Tahimik ang dagat. Walang buwan. Walang saksi. Isang iglap, isang malakas na tulak. Lumipad ang sako at bumagsak sa dagat. Sa loob, nagpumiglas ako, sumigaw hanggang maubusan ng hangin. Humigpit ang dibdib ko, dumilim ang paningin. Akala ko doon na magtatapos ang lahat.

Hindi nila alam na ang dagat ay hindi basta kumukuha. Minsan, nagbabalik ito ng buhay. Makalipas ang ilang oras, may matandang mangingisda na nakapansin ng kakaibang galaw sa alon. Hinila niya ang sako at nang buksan iyon, nakita niya ako, halos wala nang malay ngunit humihinga pa. Siya si Mang Elias.

Dinala niya ako sa maliit na isla kung saan siya nakatira. Walang ospital, walang doktor. Mainit na kumot, kaunting gamot, at dasal lang ang meron. Tatlong araw bago ako tuluyang nagkamalay. Akala ko nasa langit na ako, pero ngumiti siya at sinabi, buhay ka, at simula ngayon hindi ka na mag isa.

Sa unang pagkakataon mula nang mamatay ang mga magulang ko, nakaramdam ako ng kaligtasan. Sa labas ng kubo, tahimik ang dagat, parang walang nangyari. Pero sa loob ko, may isang bagay na unti unting nabuo. Hindi galit, hindi poot, kundi pangako. Kapag nabuhay ako, babalik ako.

Sa isla ng San Rafael, walang oras ang nasasayang sa pag iyak. Kapag sumikat ang araw, kailangan mong bumangon. Kapag dumilim, kailangan mong mabuhay hanggang bukas. Ito ang unang aral na itinuro sa akin ng isla. Tinuruan ako ni Mang Elias ng pangingisda, pagkukumpuni ng lambat, pagbibilang ng ani, pagtitipid ng pagkain. Ngunit higit sa lahat, tinuruan niya akong maghintay.

Hindi lahat ng malakas ay maingay. Ang tunay na lakas ay marunong magtimpi. Sa gabi, tahimik lang akong nakatingin sa dagat, paulit ulit sa isip ko ang mga mukha nina Adam at Kent. Hindi galit ang nangingibabaw kundi pagpigil.

Kalaunan, ipinakita sa akin ni Mang Elias ang mundo ng bilang, ng papeles, ng desisyon. Doon ko nalaman na isa pala siyang dating negosyante na niloko rin ng sariling kapatid. Pareho kaming sugatan, magkaiba lang ng edad. Hindi niya ako iniligtas dahil naaawa siya, kundi dahil pareho kami.

Lumipas ang mga taon. Mula sampu, naging labintatlo, naging dalawampu. Tumibay ang likod ko, tumalim ang isip ko. Natutunan kong gumalaw nang tahimik. Natutunan kong ang galit ay apoy na kapag pinakawalan mo agad, ikaw ang unang masusunog.

Sa edad na dalawampu’t dalawa, handa na ako. Hindi ako bumalik sa San Isidro bilang pamangkin. Bumalik ako bilang investor. Hindi nila ako nakilala. Mas masakit iyon kaysa pagkilala. Isa isa kong binili ang mga lupang pinagtitripan nila. Tinanggap nila ang pera, hindi alam kung sino ang nasa likod.

Nang handa na ang lahat, inanyayahan ko sila sa isang meeting sa lungsod. Akala nila malaking deal. Pagpasok nila sa silid, nandoon ako, nakaupo sa dulo ng mesa. Tumayo ako at nagsalita nang tahimik. Ako ang bumili ng lupa ninyo. Ako ang may hawak ng utang ninyo. At ako rin ang batang inilagay ninyo sa sako.

Gumuho ang mundo nila sa loob ng ilang segundo. Isang tawag lang, pumasok ang mga awtoridad. Wala akong sigaw, wala akong galit. Hindi ito paghihiganti. Ito ay hustisya.

Sa huli, tumayo ako sa dalampasigan ng San Isidro. Parehong dagat, parehong hangin, pero ibang ako na. Ang batang itinapon sa dagat ay hindi na biktima. Isa na siyang lalaking marunong maghintay, marunong tumindig, at marunong magpatawad.

May mga bagay na nilulunod ng mundo, at may mga bagay na ibinabalik nito nang mas malakas. Ang kwento ko ay patunay na hindi lahat ng itinapon ay nawawala, at hindi lahat ng sugat ay para wasakin tayo. Minsan, ang sakit ay para hubugin tayo, at ang katahimikan ang siyang pinakamalakas na sigaw.