Madilim pa ang kalangitan at medyo malamig ang simoy ng hangin, ngunit gising na ang diwa ni Carla. Abala siya sa paghahanda ng almusal—sinangag, itlog, at hotdog—ang paborito ng kanyang kaisa-isang anak na si Angel. Pitong taong gulang pa lang si Angel at nasa unang baitang sa mababang paaralan. Para kay Carla, na isang single mom, si Angel ang kanyang mundo, ang dahilan kung bakit siya kumakayod ng doble sa trabaho bilang call center agent sa gabi at online seller sa araw. Gusto niyang ibigay ang lahat ng pangangailangan ng anak para hindi nito maramdaman ang kawalan ng ama.

Ngunit nitong mga nakaraang buwan, naging kalbaryo ang kanilang umaga. Sa tuwing isusuot na ni Angel ang kanyang uniporme, nagsisimula na itong manginig. Ang kanyang mga mata ay napupuno ng luha, at ang kanyang mga labi ay nanginginig sa takot. “Mama, ayoko po pumasok… please po… dito na lang ako,” pagmamakaawa ni Angel habang nakayuko sa sulok ng kwarto.

Noong una, inakala ni Carla na normal lang ito. Sabi ng ibang nanay, “adjustment period” daw. Pero lumipas ang kalahating taon, ganoon pa rin. Araw-araw ay parang nakikipagbuno si Carla para lang mapalabas ng bahay ang anak. “Angel, anak, hindi pwede ‘yan. Sayang ang tuition. Sayang ang baon. Kailangan mong mag-aral para maging doktor ka, ‘di ba?” pangungumbinsi ni Carla. Sa huli, napipilitan si Angel na sumama, pero bitbit niya ang bigat ng mundo sa kanyang maliliit na balikat.

Isang gabi, habang pinaliliguan ni Carla si Angel, napansin niya ang kulay ube na marka sa braso ng bata. Pasa. At hindi lang isa, mayroon din sa likod. “Anak! Anong nangyari dito? Nadapa ka ba?” nag-aalalang tanong ni Carla. Yumuko si Angel at umiwas ng tingin. “Opo, Ma. Nadapa po ako sa playground,” mahinang sagot nito. Pero bilang ina, may “kutob” si Carla. Alam niya kung kailan nagsisinungaling ang anak. Ang pasa ay mukhang galing sa diin ng daliri, parang may humawak nang mahigpit.

Kinabukasan, hindi na mapakali si Carla. Nagpaalam siya sa trabaho na male-late siya. Kailangan niyang malaman ang totoo. “Angel, halika na. Ihahatid kita hanggang sa loob ng classroom,” sabi ni Carla. Pero umiling si Angel. “Huwag na po, Ma. Sa gate na lang po. Kaya ko na po,” mabilis na sagot ng bata, na parang may tinatago o may kinatatakutan.

Hinatid ni Carla si Angel sa gate ng paaralan. Hinalikan niya ito sa noo. “Mag-ingat ka, anak. I love you.” Pinanood niyang maglakad si Angel papasok. Ang likod ng bata ay nakakaawa tingnan—nakayuko, mabagal ang lakad, parang isang sundalo na papunta sa giyera na walang dalang armas.

Nang makaliko si Angel sa pasilyo, hindi umalis si Carla. Nagsuot siya ng sumbrero at shades para hindi makilala. Dahan-dahan siyang pumasok sa gate, nagpaalam sa guard na may ibibigay lang sa teacher (kahit wala naman). Sinundan niya si Angel mula sa malayo.

Naglakad si Angel papunta sa likod ng school building, malapit sa lumang canteen na hindi na ginagamit. Nagtaka si Carla. “Bakit doon siya papunta? Ang classroom niya ay sa kabilang building.”

Doon, nakita ni Carla ang isang eksena na nagpahinto ng kanyang paghinga.

May naghihintay kay Angel. Isang lalaki. Hindi teacher, hindi guard. Isang estudyante rin, pero nasa Grade 6 na siguro dahil malaki ang katawan nito. Ang uniporme nito ay gusgusin at medyo masikip na. Nakasandal ang lalaki sa pader, hinihintay ang pagdating ni Angel.

Nakita ni Carla kung paano manginig si Angel nang makita ang lalaki. Lumapit ang bata, nanginginig ang mga kamay, at dahan-dahang binuksan ang kanyang backpack. Inilabas ni Angel ang kanyang lunchbox—ang lunchbox na naglalaman ng paborito niyang fried chicken at chocolates na inihanda ni Carla kaninang madaling araw. Inilabas din ni Angel ang kanyang wallet na may lamang singkwenta pesos na baon.

Inabot ni Angel ang lahat ng ito sa lalaki.

Hinablot ng lalaki ang lunchbox at pera nang marahas. “Bakit ang tagal mo?! Kanina pa ako gutom!” sigaw ng lalaki sabay tulak kay Angel. Napaupo si Angel sa damuhan. “Wala ka bang dalang extra?! Kulang ‘to!” bulyaw pa ng lalaki sabay duro sa mukha ng umiiyak na bata.

Doon na nagdilim ang paningin ni Carla. Ang kanyang dugo ay kumulo na parang bulkang sasabog. Ang anak niya—ang prinsesa niya na hindi niya pinadapuan ng lamok—ay binu-bully, kinikikilan, at sinasaktan ng isang tarantado sa loob ng paaralan!

“HOY!”

Isang malakas na sigaw ang pinakawalan ni Carla habang tumatakbo palapit. Nagulat ang lalaki. Nagulat din si Angel. “Mama?!” sigaw ni Angel.

Mabilis pa sa alas-kwatro, nahawakan ni Carla ang kwelyo ng lalaki. “Ikaw ba ang nambu-bully sa anak ko?! Ikaw ba ang dahilan kung bakit siya umuuwi na gutom at may pasa?! Walang hiya ka!”

Sa sobrang galit ni Carla, akmang sasampalin niya ang lalaki. Nakita niya ang takot sa mga mata nito. Pero bago pa dumapo ang palad niya, nagsalita si Angel. Tumayo ang bata at niyakap ang binti ng kanyang ina.

“Mama! Huwag po! Huwag niyo po siyang saktan!” iyak ni Angel.

Natigilan si Carla. “Anak? Sinasaktan ka niya! Kinukuha niya ang pagkain mo!”

“Alam ko po, Mama! Pero huwag niyo po siyang saktan… kasi… kasi kawawa po siya,” hagulgol ni Angel.

Binitawan ni Carla ang lalaki. Tinitigan niya ito nang maigi. Ngayon lang niya napansin ang kabuuan ng itsura nito. Ang sapatos ng lalaki ay butas-butas na. Ang kanyang medyas ay maitim na sa dumi. Ang kanyang uniporme ay kupas na kupas at may mga tastas. At ang kanyang katawan… payat na payat. Ang mga mata nito ay hindi mata ng isang bully na masama, kundi mata ng isang batang desperado.

Hawak-hawak ng lalaki ang lunchbox ni Angel na parang ginto. Nanginginig din ito.

“Anong pangalan mo?” matigas na tanong ni Carla.

“B-Badong po…” sagot ng bata, nakayuko.

“Bakit mo ginagawa ‘to sa anak ko? Bakit mo siya inaagawan ng pagkain?”

Hindi sumagot si Badong. Nagsimula lang itong umiyak. Isang iyak na hindi dahil sa takot, kundi dahil sa bigat ng dinadala.

“Kasi po… kasi po…” singit ni Angel, “Kasi po Mama, wala silang makain ng kapatid niya. Nakita ko po sila dati sa labas ng school, namumulot ng bote. May sakit po ang tatay niya, tapos iniwan na sila ng nanay niya. Siya lang po ang nag-aalaga sa kapatid niyang baby.”

Nanlaki ang mga mata ni Carla. Tumingin siya kay Badong. “Totoo ba ‘yon?”

Tumango si Badong habang pinupunasan ang sipon at luha. “Sorry po, Ma’am. Gutom na gutom na po kasi kami. Yung kapatid ko po, dalawang araw nang walang gatas. Yung tatay ko po, bedridden. Ako lang po ang inaasahan nila. Wala po akong pambili. Wala po akong trabaho kasi bata pa ako. Naisipan ko pong… naisipan ko pong kumuha sa iba.”

“Pero bakit kailangan mong manakit? Bakit kailangan mong manulak?” tanong ni Carla, humuhupa na ang galit at napapalitan ng awa.

“Kasi po… kailangan nilang matakot sa akin… para ibigay nila agad… para hindi na sila magtanong… sorry po talaga… huwag niyo po akong ipakulong…” Lumuhod si Badong sa harap ni Carla. “Sige na po, sa inyo na po ang pagkain. Hayaan niyo lang po akong umuwi. Baka umiiyak na ang kapatid ko.”

Parang piniga ang puso ni Carla. Nakita niya ang kanyang sarili sa batang ito—desperadong mabuhay, desperadong itaguyod ang pamilya. Ang pagkakaiba lang, si Carla ay may trabaho, si Badong ay wala. Ang batang ito ay napilitang maging “halimaw” dahil sa lupit ng mundo.

Inabot ni Carla ang lunchbox kay Badong. “Tumayo ka diyan.”

“Po?” gulat na tanong ni Badong.

“Sa’yo na ‘yan. Kainin mo. At dalhin mo sa kapatid mo ang sobra,” sabi ni Carla.

“Mama?” tanong ni Angel.

Lumuhod si Carla para pantayan ang mukha ni Angel at ni Badong. “Makinig kayo. Badong, mali ang ginawa mo. Kahit anong hirap ng buhay, hindi tama na manakit ka ng kapwa mo. Hindi tama na kuhanin mo ang hindi sa’yo. Naiintindihan mo?”

“Opo, Ma’am. Pangako po, hindi na mauulit.”

“At ikaw Angel,” baling ni Carla sa anak, “Bilib ako sa puso mo. Kahit sinasaktan ka niya, nakuha mo pa ring maawa. Pero sa susunod, magsabi ka kay Mama. Huwag mong solohin ang problema.”

Pagkatapos nito, sinamahan ni Carla si Badong sa bahay nito. Gusto niyang makasiguro kung totoo ang sinasabi ng bata. At totoo nga. Isang barong-barong sa gilid ng estero. Doon nakahiga ang isang payat na lalaki na inuubo, at isang sanggol na umiiyak sa gutom. Walang kuryente, walang tubig, at walang pagkain.

Doon naintindihan ni Carla kung bakit naging “bully” si Badong. Hindi dahil masama siya, kundi dahil wala na siyang choice.

Nang araw na iyon, hindi pumasok si Carla sa trabaho. Namili siya ng groceries—bigas, delata, gatas, gamot, at vitamins. Ibinigay niya ito sa pamilya ni Badong. Dinala rin niya ang tatay ni Badong sa barangay health center para maipagamot nang libre.

“Salamat po… Maraming salamat po…” iyak ng tatay ni Badong. “Hindi ko po alam kung paano kayo mababayaran. Pasensya na po kayo sa anak ko. Napakabait na bata niyan, sadyang gipit lang kami.”

Simula noon, naging scholar ni Carla si Badong. Ibinibigay niya ang mga lumang damit at gamit ni Angel at ng mga pinsan nito. Tuwing may extra siya, nagpapadala siya ng pagkain.

Nagbago si Badong. Hindi na siya nambu-bully. Siya na ang naging tagapagtanggol ni Angel sa school. Kapag may ibang bata na umaaway kay Angel, si Badong ang humaharang. “Huwag niyong gagalawin ang kapatid ko,” sabi ni Badong. Naging magkaibigan sila—isang pagkakaibigang nabuo sa hindi inaasahang paraan.

Hindi na umiiyak si Angel tuwing papasok. Sa katunayan, excited na siya. “Mama, may extra baon po ba? Dadalhan ko po si Kuya Badong,” sabi ni Angel tuwing umaga.

Natutunan ni Carla na sa likod ng bawat batang “pasaway” o “bully,” may kwento ng sakit at pangangailangan na hindi natin nakikita. Minsan, ang kailangan nila ay hindi parusa, kundi pang-unawa at tulong.

Lumipas ang maraming taon. Si Angel ay naging isang ganap na Doktor. At si Badong? Siya ay naging isang Pulis.

Sa graduation ni Angel, nandoon si Badong, naka-uniporme, segurado at matikas. Niyakap niya si Carla. “Ma’am Carla, salamat po. Kung hindi niyo ako nahuli noon at tinulungan, baka kriminal na ako ngayon. Dahil sa inyo, nasa tamang landas ako.”

“Proud ako sa’yo, anak,” sagot ni Carla.

Ang kwentong ito ay paalala sa atin na ang dahas ay hindi solusyon sa dahas. Ang pagmamahal at pag-unawa ang tanging paraan para baguhin ang mundo, isang bata sa bawat pagkakataon.

Kayo mga ka-Sawi, anong gagawin niyo kung malaman niyong binu-bully ang anak niyo? Susugurin niyo ba agad o aalamin muna ang dahilan? Mag-comment sa ibaba at i-share ang kwentong ito para magsilbing inspirasyon sa lahat ng magulang at guro! 👇👇👇