Sa gitna ng pagod at pagkainip ng publiko sa paulit-ulit na balitang may kinalaman sa katiwalian, muling umusbong ang isang kontrobersyang yumanig sa mundo ng pulitika. Sa pagkakataong ito, ang sentro ng usapin ay ang tinaguriang “Cabral Files” at ang matapang—para sa iba, mapangahas—na pagkilos ni Batangas Representative Leandro Leviste sa loob mismo ng tanggapan ng dating DPWH Undersecretary na si Catalina Cabral.

Sa unang tingin, isa lamang itong isa pang kwento ng imbestigasyon at alegasyon. Ngunit habang lumalalim ang detalye, mas nagiging mabigat ang tanong ng publiko: tama ba ang paraang ginawa, at may nilabag bang hangganan sa ngalan ng paghahanap ng katotohanan?

Nagsimula ang lahat sa mga ulat na may hawak umano si Rep. Leviste na mahahalagang dokumento na konektado sa mga proyekto sa ilalim ng General Appropriations Act o GAA. Ayon sa kanya, ang mga ito ay tinatawag na “Cabral Files,” mga papeles na aniya’y may kinalaman sa listahan ng mga proyektong pinondohan at sa mga mambabatas na umano’y nagpropose ng mga ito. Para kay Leviste, malinaw ang kanyang paninindigan: ang mga dokumentong ito ay public records at karapatan ng taumbayan na malaman ang nilalaman.

Ngunit dito na nagsimulang uminit ang usapan. Lumabas sa mga ulat at CCTV footage na personal na nagtungo si Leviste sa DPWH Central Office noong Setyembre 4, 2025. Makikita sa video ang kanyang paglabas-masok sa mga opisina, kabilang ang tanggapan ni Usec. Cabral at ang programming office sa parehong palapag. Sa isang kuha, may hawak siyang mga papel habang tila may paliwanag na ibinibigay si Cabral.

Ang hindi nakunan ng CCTV ay ang mga nangyari sa loob ng mismong opisina. Ayon sa ilang staff na humiling na huwag pangalanan dahil sa takot sa kanilang seguridad, pwersahan umanong kinuha ni Leviste ang ilang dokumento at kinopya pa ang mga files sa computer. May mga saksi na nagsabing narinig nila ang kalabog sa loob, dahilan upang sila’y pumasok at makita ang umano’y pagkuha ng mga papeles habang kinukunan ng video ang mga ito gamit ang cellphone ng kongresista.

Lalong naging sensitibo ang isyu nang lumabas ang alegasyon na nasugatan si Usec. Cabral sa gitna ng umano’y agawan ng dokumento. Ayon sa mga nakasaksi, may sugat sa kamay si Cabral, na tinukoy bilang paper cut, at may bakas pa ng dugo sa ilang papel. Sa kabila nito, sinasabing nagpatuloy pa rin si Leviste sa pagdodokumento ng mga papeles.

Para sa marami, ang tanong ay hindi na lamang kung ano ang laman ng Cabral Files, kundi kung paano ito nakuha. May malaking pagkakaiba raw ang paghiling ng dokumento sa pamamagitan ng pormal na proseso at ang biglaang pagkuha nito sa loob ng opisina, lalo na kung may kasamang tensyon at pisikal na alitan.

Ipinunto rin ng mga kritiko na kahit public documents ang isang papel, hindi ito nangangahulugang maaari itong kunin anumang oras at sa anumang paraan. May umiiral na due process—may tamang kahilingan, may pormal na turnover, at may malinaw na dokumentasyon upang masiguro na ang mga papeles ay buo, hindi nabago, at walang nawawala.

Sa panig naman ni Rep. Leviste, iginiit niyang may basbas umano siya ng mas mataas na opisyal upang kunin ang mga dokumento, bagay na itinanggi naman ng binanggit na kalihim. Ang banggaang ito ng pahayag ay lalong nagpalabo sa sitwasyon at nagbukas ng mas maraming tanong kaysa sagot.

Dagdag pa rito, naging usap-usapan din kung gaano katiyak ang authenticity ng mga dokumentong kasalukuyang hawak ni Leviste. May ilan na nagtatanong: paano masisiguro ng publiko na ang mga papeles na ipinapakita ngayon ay eksaktong kapareho ng mga orihinal na kinuha mula sa opisina? Sa mga sensitibong usaping tulad nito, ang integridad ng ebidensya ay kasinghalaga ng mismong nilalaman nito.

Hindi rin maikakaila ang mas malawak na konteksto ng isyung ito. Sa panahong maraming Pilipino ang nadidismaya dahil sa kawalan ng malinaw na resulta sa mga naunang kontrobersya—mga pangakong warrant of arrest na hindi natutupad at mga imbestigasyong tila nauuwi sa wala—ang Cabral Files ay naging simbolo ng pag-asang baka sa wakas ay may lalabas na katotohanan. Ngunit kasabay ng pag-asang ito ay ang pangambang baka isa na naman itong kwentong mauuwi sa ingay ngunit walang pananagutan.

May mga nagsasabing ang ginawa ni Leviste ay patunay ng tapang—isang batang mambabatas na handang suungin ang sistema para ilantad ang umano’y katiwalian. Para sa iba naman, ito ay isang halimbawa ng pagiging padalos-dalos at paglapastangan sa tamang proseso, na maaaring magdulot ng mas malaking problema kaysa solusyon.

Ang usapin ay lalo pang naging emosyonal dahil sa kalagayan ni Usec. Cabral, isang may edad na opisyal na inilalarawan ng mga nakakakilala bilang hindi palaaway at tahimik. Ang imahe ng isang opisyal na may sugat sa kamay habang nakikiusap na itigil ang alitan ay tumimo sa isipan ng publiko at nagdulot ng matinding reaksyon.

Sa huli, ang Cabral Files controversy ay hindi lamang tungkol sa mga dokumento. Ito ay salamin ng mas malalim na suliranin sa pamahalaan: ang kawalan ng tiwala, ang banggaan ng intensyon at pamamaraan, at ang patuloy na paghahanap ng taumbayan ng hustisya at pananagutan.

Habang hinihintay ng marami ang susunod na kabanata—kung magkakaroon ba ng kaso, imbestigasyon, o pananagutan—isang bagay ang malinaw: ang bawat hakbang ng mga nasa kapangyarihan ay sinusuri na ngayon ng publiko. Sa panahong bukas ang mata ng mamamayan, hindi na sapat ang matapang na salita o dramatikong kilos. Ang hinahanap ng lahat ay malinaw na katotohanan, tamang proseso, at konkretong resulta.