Sa gitna ng sunod-sunod na kalamidad at pagbaha na nararanasan ng bansa, isang nakagigimbal na rebelasyon ang yumanig sa tiwala ng taumbayan sa Senado at sa Department of Public Works and Highways (DPWH). Habang ang ordinaryong Pilipino ay nagkukumahog na maisalba ang kanilang mga ari-arian mula sa baha, tila iba naman ang “sinasalba” ng ilang matataas na opisyal ng pamahalaan—ang kani-kanilang mga “Project Wishlist” na nagkakahalaga ng bilyon-bilyong piso.

Ang mainit na usapin ngayon ay ang biglaang pagtigil ng imbestigasyon ng Blue Ribbon Committee ukol sa mga maanumalyang flood control projects. Mula sa maingay at matapang na simula, biglang namayani ang katahimikan sa mga bulwagan ng Senado at Kamara. Ang dahilan? Lumalabas na may malalaking pangalan na sangkot, at ang pagkakadawit ng mga ito ay tila naging senyales para “busalan” ang anumang pagtatangka na kalkalin ang katotohanan.

Ang Kontrobersyal na “DPWH Leaks”

Sa pagsisiwalat ng tinaguriang “DPWH Leaks” o ang mga dokumentong nakuha mula sa tanggapan ni Undersecretary Catalina Cabral, lumutang ang konsepto ng “Project Wishlist.” Ito ay hindi lamang simpleng singit o “insertion” sa budget na kadalasang nangyayari sa Bicameral Conference. Ito ay mas malalim at mas organisadong sistema kung saan ang mga piling mambabatas ay binibigyan ng pagkakataong maglista ng mga proyektong nais nilang mapondohan bago pa man ito maisama sa National Expenditure Program (NEP).

Ayon sa pagsusuri ng Billionaire News Channel, aabot sa halos P21 bilyon ang inilaan para sa mga “sponsored line items” ng mga senador noong 19th Congress para sa 2025 budget. Ito ay maituturing na “inappropriate intervention” ayon kay former DPW Undersecretary Roberto Bernardo, dahil ang dapat na nagbabalangkas ng budget ay ang ahensya lamang at hindi ang mga politiko.

Si Imee at ang P2.5 Bilyon

Isa sa pinaka-kapansin-pansing pangalan sa listahan ay ang kapatid ng Pangulo, si Senator Imee Marcos. Sa kabila ng kanyang madalas na pagpustura bilang kritiko ng ilang polisiya ng administrasyon at pagpapakita ng simpatiya sa masa, lumalabas na mayroon siyang P2.5 bilyong halaga ng proyekto sa kanyang wishlist.

Ang nakagugulat, ayon sa datos, ang buong P2.5 bilyon na ito ay “tumagos” o naaprubahan nang buo sa General Appropriations Act (GAA). Walang bawas, walang tanong. Ang mga proyektong ito ay nakakalat sa mga balwarte ng mga Marcos at kanilang mga kaalyado tulad ng Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union, Pangasinan, at Bulacan.

Napakaraming katanungan ang bumabagabag sa isipan ng publiko. Kung totoo ang sinasabi ng mga whistleblower na 85 hanggang 90 porsyento ng mga proyekto sa DPWH ay substandard o may halong katiwalian dahil sa laki ng “SOP” (Standard Operating Procedure o kickback), gaano kalaki ang napunta sa bulsa ng mga nasa kapangyarihan? Ang ganitong sistema ay nagpapatunay na ang paglilingkod bayan ay tila negosyo na lamang para sa iilan.

Ang Top 3 Proponents

Hindi nag-iisa si Imee Marcos sa listahang ito. Nangunguna sa listahan si Senate President Chiz Escudero na may bilyon-bilyong pisong road projects, karamihan ay sa kanyang balwarte sa Sorsogon. Sumunod naman si dating Senador at ngayo’y DepEd Secretary Sonny Angara. Si Angara ay mayroong 105 requested items na nagkakahalaga ng P2 bilyon. Bagama’t nabawasan ito nang bahagya, umabot pa rin sa P1.96 bilyon ang naaprubahan para sa kanya, na nakatutok naman sa Aurora, Iloilo, at Bohol.

Ang ganitong kalakaran ay nagpapakita ng “padrino system” sa pinakamataas na antas. Kung malakas ka sa Malakanyang o kung ikaw ay may hawak na mataas na posisyon, siguradong may parte ka sa budget. Ito ang mentalidad na sumisira sa ating gobyerno—ang “fair share” sa kurakot. Kung ang katabing distrito ay may P500 milyon na proyekto, kailangan ay meron din ako, hindi para sa serbisyo, kundi para sa porsyento.

Ang Walang Ngipin na Kongreso

Mas lalo pang nakadagdag sa galit ng taumbayan ang kawalan ng aksyon mula sa House of Representatives. Sa panayam kay dating Congressman Antonio Tinio ng ACT Teachers Partylist, inamin nito na tila wala nang aasahan ang publiko sa Kamara de Representantes. Ang dating maingay na institusyon pagdating sa mga imbestigasyon ay tila naging maamong tupa.

Ayon kay Tinio, ang Kongreso ngayon ay mistulang “Company Union” kung saan ang majority at minority ay nagkakasundo na lamang para pagtakpan ang isa’t isa. Hindi makapag-imbestiga ang komite kung walang clearance mula sa leadership o sa Speaker of the House. Kaya naman kahit gaano kalaki ang ebidensya, kung walang basbas ng nasa itaas, mananatiling nakatago ang katotohanan.

Nakadidismaya ang pagkumpara sa naging reaksyon ng mga mambabatas sa confidential funds ni Vice President Sara Duterte kumpara sa trilyong pisong budget ng DPWH. Sa confidential funds na daang milyon, halos magkudeta na sa ingay at galit ang mga kongresista. Ngunit dito sa usapin ng baha at kalsada na trilyon ang halaga, tila “piatos” lang ang tingin nila sa pera ng bayan. Walang nanggigigil, walang nagwawala, at walang humihingi ng accountability.

Saan Tayo Pupulutin?

Sa kasalukuyang sitwasyon, tila sarado na ang pinto ng Senado at Kongreso para sa katotohanan. Maging ang Ombudsman at iba pang institusyon ay tila tahimik din. Ang natitira na lamang na pag-asa ay ang taumbayan mismo.

Ang paglabas ng “DPWH Leaks” ay dapat maging mitsa ng muling pag gising ng damdamin ng mga Pilipino. Hindi katanggap-tanggap na habang lumulubog ang bansa sa baha at kahirapan, ang mga pinuno na ating iniluklok ay abala sa paghahatian ng yaman ng bayan sa pamamagitan ng kanilang mga “wishlist.”

Ang P2.5 bilyon ni Imee Marcos, ang mga kalsada ni Chiz Escudero, at ang mga proyekto ni Sonny Angara ay hindi lamang numero sa papel. Ito ay pera ng bawat Pilipinong nagtatrabaho at nagbabayad ng buwis. Kung hahayaan nating matabunan ito ng limot, tayo rin ang talo sa huli. Panahon na para maningil at ipamukha sa kanila na ang kaban ng bayan ay hindi kanilang personal na alkansya.