Sa pabago-bagong ihip ng hangin sa pulitika ng Pilipinas, bibihira ang pagkakataong masaksihan natin ang dalawang magkasalungat na kapalaran na nangyayari nang sabay: ang isang dating lider na matagumpay na nakawala sa kuko ng mga kasong legal, at ang isang kasalukuyang pangulo na tila hinihila pababa ng sarili niyang mga desisyon at eskandalo. Ito ang kwento ng dalawang pangulo—isang tapos na ang termino ngunit nananatiling impluwensyal, at isang nasa kapangyarihan ngunit tila nawawalan ng mandato mula sa taumbayan.

Ang pinakahuling mga kaganapan ay nagpapakita ng isang malinaw na larawan: Ang “Tunay na Pagbabago” ni Rodrigo Duterte ay nakakuha ng vindication, habang ang “Bagong Pilipinas” ni Ferdinand Marcos Jr. ay nahaharap sa matinding krisis ng tiwala.

Ang Pinal na Hatol: Duterte, Abswelto sa Korte Suprema
Magsimula tayo sa balitang gumimbal sa mga kritiko ng dating administrasyon. Sa isang desisyong tinatawag na “final and executory,” tuluyan nang ibinasura ng Korte Suprema ang mga petisyong nag-uugnay kay dating Pangulong Rodrigo Duterte sa mga paglabag sa karapatang pantao.

Matatandaang ang mga kasong ito, na isinulong ng mga grupong tulad ng Karapatan, Rural Missionaries of the Philippines (RMP), at Gabriela, ay unang ibinasura ng Court of Appeals (CA) noong pang 2018. Ngunit hindi tumigil ang mga kritiko; pilit nilang binuhay ang isyu sa pag-asang mapapanagot ang dating pangulo. Subalit, ang hustisya ay may hangganan at proseso. Noong Abril 29, 2024, tinuldukan na ng Kataas-taasang Hukuman ang laban—hindi na muling bubuksan ang kaso.

Ano ang ibig sabihin nito? Para sa mga tagasuporta ni Duterte, ito ay patunay na ang mga alegasyon ay walang sapat na basehan at purong pamumulitika lamang. Ang mga pangalang dapat sana’y magsisilbing saksi—tulad nina Zara Alvarez at Ryan Hubilla—ay bahagi na ngayon ng kasaysayan ng isang kasong hindi na uusad pa. Ito ay isang malaking tagumpay legal para kay Digong, na nagpapatibay sa kanyang posisyon na ang kanyang “War on Drugs” at pamamalakad ay naaayon sa mandato ng proteksyon sa bayan, at hindi maibabagsak ng simpleng mga petisyon.

Sa konteksto ng pulitika ngayon, ang desisyong ito ay nagsisilbing proteksyon laban sa mga lokal na “attack dogs” na maaaring gamitin ng kasalukuyang administrasyon laban sa kanya.

Ang “Negative 3” na Bangungot ni Marcos Jr.
Kung masaya ang kampo ng mga Duterte, tila bagyo naman ang dumaan sa Malacañang. Ayon sa huling quarter survey ng Social Weather Stations (SWS), ang trust at approval ratings ni Pangulong Marcos Jr. ay lumagapak sa nakakagulat na -3 (Negative Three).

Para maintindihan natin ang bigat nito: Ang “Trust Rating” ay ang sukat ng tiwala ng bayan sa kakayahan at integridad ng lider. Ang “Approval Rating” naman ay ang pagsang-ayon sa kanyang pananatili sa pwesto. Kapag ang numero ay bumagsak sa negative o “below zero,” ibig sabihin ay mas marami na ang hindi nagtitiwala at hindi sumasang-ayon kaysa sa mga naniniwala pa. Sa madaling salita, ang mayorya ay nagsisimula nang tumalikod.

Ito ay isang “sumasambulat na iskandalo” para sa isang pangulong nanalo sa pamamagitan ng 31 milyong boto. Paano naubos ang ganung kalaking kapital sa loob lamang ng ilang taon? Ang sagot ay nakapaloob sa patung-patong na isyu na tila hindi na kayang takpan ng magagarang speech at travels abroad.

Ang Bilyun-Bilyong Butas: Flood Control at PhilHealth
Isa sa pinakamabigat na dahilan ng pagbagsak ng tiwala ay ang usapin ng pera—pera ng bayan na tila naglaho na parang bula.

Naging sentro ng usapan ang nakalululang Php 1.4 Trilyon na pondo para sa flood control projects. Sa loob ng tatlong budget cycle (2023, 2024, 2025), bilyun-bilyon ang inilaan para solusyunan ang baha. Ngunit nasaan ang resulta? Tuwing umuulan, lubog pa rin ang Metro Manila at mga karatig probinsya. Ang tanong ng bayan: “Saan napunta ang pondo?”

Ang daliring mapaghusga ay nakaturo kay Pangulong Marcos Jr. at sa kanyang pinsan, si Speaker Martin Romualdez. Sila ang inaakusahang “dumorobo” o nagmanipula ng pondo sa pamamagitan ng mga “insertions” at pork barrel na umaabot sa Php 440 bilyon. Idagdag pa rito ang Php 700 bilyong “unprogrammed appropriations” na pilit na pinopondohan sa pamamagitan ng utang.

Hindi pa natatapos diyan. Ang isyu ng PhilHealth fund transfer—kung saan iligal na inilipat ang Php 60 bilyon na dapat sana ay para sa kalusugan ng mahihirap—ay tinawag ng Korte Suprema na “criminal.” Ang pagkakasangkot nina Marcos at Finance Secretary Ralph Recto dito ay nagdulot ng matinding galit. Ang pera para sa gamot at ospital, pinag-interesan pa? Ito ang klase ng korapsyon na direktang ramdam ng sikmura at kalusugan ng mamamayan.

Ang Anino ng Droga at ang “Pamilyang Kartel”
Bukod sa pera, ang moralidad at integridad ng Pangulo ay tinatamaan din ng matitinding alegasyon. Ang bansag na “Polvoron”—na tumutukoy sa akusasyon ng pagiging drug user—ay hindi mamatay-matay.

Ang masakit dito, ang mga paratang ay hindi lang galing sa mga ordinaryong kritiko kundi mula mismo sa kampo ng mga dating kaalyado. Ang pagtanggi ni Marcos Jr. na sumailalim sa isang hair follicle drug test ay lalong nagpatibay sa hinala ng publiko. Sa mata ng marami, kung walang itinatago, bakit matatakot magpa-test? Ang imahe ng isang “drug addict president” ay isang mantsa na mahirap tanggalin, lalo na sa bansang kakatapos lang ng matinding kampanya kontra droga.

Kaakibat nito ang mga bulung-bulungan tungkol sa operasyon ng “Unang Pamilya.” Sina First Lady Liza Araneta-Marcos at Congressman Sandro Marcos ay idinadawit sa umano’y “malawakang agricultural manipulation.” Sila ang itinuturo sa likod ng mga kartel sa bigas, asukal, sibuyas, at poultry, pati na rin ang pangingialam sa Bureau of Customs.

Kung totoo ito, ipinaliliwanag nito kung bakit hindi bumababa ang presyo ng bilihin. Ang gobyerno na dapat ay nagbabantay laban sa smuggler, ay siya pa umanong nagiging protektor nito. Ang tingin ng tao sa kanila ay hindi na “First Family” kundi isang “Mafia.”

Ang Pagtataksil sa Uniteam at kay Duterte
Kung mayroong emosyonal na dahilan kung bakit galit ang mga loyalista, ito ay ang isyu ng “Pagtataksil.”

Hindi maitatanggi na malaki ang utang na loob ng mga Marcos sa mga Duterte. Si Digong ang nagpahintulot na mailibing si Ferdinand Marcos Sr. sa Libingan ng mga Bayani—isang bagay na ipinagkait ng ibang administrasyon. Ang Uniteam ang nagdala kay Marcos Jr. sa Malacañang.

Ngunit ano ang iginanti? Ayon sa mga obserbasyon, ginamit ni Marcos ang International Criminal Court (ICC) bilang sandata laban kay Duterte. Sa kabila ng pagkalas ng Pilipinas sa ICC noong 2019, tila nakikipaglaro ang administrasyon sa ideya na ipaaresto ang dating pangulo.

Ang pakikipag-alyansa sa mga dating kalaban—ang mga “Pinklawan,” “Dilawan,” at maging ang mga makakaliwang grupo—upang tirahin sina Sara at Digong ay tinitingnan bilang sukdulang oportunismo. Ang ganitong klase ng “balimbingan” at kawalan ng utang na loob ay hindi pinalalagpas ng kulturang Pilipino. Ang pag-atake kay VP Sara Duterte, na nananatiling may mataas na trust rating, ay lalong nagpababa sa tingin ng tao kay Marcos.

Ang Ekonomiyang “Gumagapang”
Sa huli, ang sikmura ang nagdidikta ng pulitika. At sa aspetong ito, bigo ang administrasyon.

Mula sa Php 14.5 Trilyon na utang na iniwan ni Duterte (na ginamit sa Build, Build, Build at pandemic response), lumobo ito sa halos Php 19 Trilyon sa ilalim ni Marcos. Ang masaklap, ayon sa mga kritiko, mahigit 75% ng utang na ito ay napupunta lamang sa korapsyon at hindi sa serbisyo publiko.

Ang resulta? Involuntary Hunger. Anim sa bawat sampung Pilipino ang hindi na nakakakain ng tatlong beses sa isang araw. Ang poverty rate ay tumaas sa 58%. Ang agrikultura ay napabayaan kaya’t umaasa na lang tayo sa importasyon ng bigas at isda—na muli, pinagkakakitaan naman daw ng mga cartel.

Ang “Golden Age” na ipinangako ay naging “Golden Prices” ng bilihin.

Konklusyon: Ang Self-Destruction ng Isang Pangulo
Ang -3 rating ay hindi lang basta numero; ito ay babala. Ito ay senyales na ang pasensya ng taumbayan ay ubos na. Habang si Duterte ay nakakawala sa kanyang mga legal na problema at si Sara Duterte ay nananatiling matatag sa kabila ng mga atake (+31 rating), si Marcos Jr. ay tila naglalakad patungo sa kanyang sariling politikal na pagkawasak.

Ang pinagsama-samang epekto ng korapsyon sa flood control, ang iskandalo sa PhilHealth, ang anino ng droga, ang presyo ng bilihin, at ang pagtataksil sa alyansa ay bumuo ng isang perpektong bagyo. Isinusuka na ng bayan ang sistema kung saan ang mga pulitiko ay “busog na busog” habang ang mamamayan ay namamalimos ng ayuda.

Sa huli, walang ibang dapat sisihin sa pagkalugmok na ito kundi ang sariling mga desisyon ng administrasyon. Ang “self-inflicted damage” na ito ay mahirap nang gamutin, lalo na’t gising na ang taumbayan at hindi na nadadaan sa propaganda ang kumakalam na sikmura.