Ang mundo ng politikang Pilipino ay muling niyanig ng isang matinding banggaan ng mga pahayag na nag-iwan sa publiko ng isang malaking tanong: Sino ang nagsasabi ng totoo? Sa isang panig, nariyan ang Bise Presidente na si Sara Duterte, na kilala sa kaniyang matapang na paninindigan at diretsahang pananalita. Sa kabilang banda naman ay ang pangalang Ramil Madriaga, na naglabas ng mga detalye at alegasyong direktang bumabangga sa mga naunang pahayag ng ikalawang pangulo. Ang tunggaliang ito ay hindi lamang basta palitan ng salita; ito ay labanan ng kredibilidad na nakasalalay ang tiwala ng taumbayan.

Sa bawat isyu na lumalabas sa ating bansa, sanay na tayo sa mga drama at pasiklaban, ngunit ang kasong ito ay tila may ibang bigat. Nagsimula ang lahat sa mga pagdinig at serye ng mga panayam kung saan hinimay ang mga usapin tungkol sa pamamalakad, paggamit ng pondo, at mga desisyong ginawa sa loob ng opisina. Si Inday Sara, na buong tapang na humaharap sa mga kritiko, ay nananatiling matatag sa kaniyang depensa. Para sa kaniyang mga tagasuporta, siya ang biktima ng pulitika at panggigipit ng mga kalaban na gustong sirain ang kaniyang pangalan. Subalit para sa mga kritiko, ang kaniyang mga sagot ay kulang at tila umiiwas sa pinaka-ugat ng problema.

Dito pumasok ang pangalan ni Ramil Madriaga. Ang kaniyang mga rebelasyon ay nagsilbing mitsa para lalong mag-alab ang diskusyon sa social media at maging sa mga kanto. Ayon sa mga ulat, may mga detalyeng inilabas si Madriaga na tila nagpapatunay na may mga bagay na hindi itinutugma sa opisyal na bersyon ng kwento ng Bise Presidente. Ang mga ganitong uri ng testimonya ay palaging delikado dahil maaari itong magpabagsak ng isang makapangyarihang tao, o kaya naman ay maging mitsa ng sariling pagbagsak ng nagsasalita kung mapapatunayang gawa-gawa lamang ang lahat.

Napakahirap timbangin para sa isang ordinaryong Pilipino kung sino ang papaniwalaan. Sa isang banda, si Inday Sara ay may track record bilang dating alkalde ng Davao at ngayon ay Bise Presidente. Marami ang humahanga sa kaniyang “iron fist” na istilo. Ngunit sa kabilang banda, ang mga tulad ni Madriaga na lumalabas mula sa loob o may direktang kaalaman sa mga kaganapan ay madalas na nagdadala ng mga ebidensyang mahirap balewalain. Ang tanong ay simple: May motibo ba si Madriaga para magsinungaling, o sadyang hindi na niya masikmura ang nakikita niyang nangyayari?

Ang diskursong ito ay lumampas na sa mga legal na aspeto. Naging usaping moral na ito. Sa mga Facebook groups at YouTube comment sections, makikita ang malalim na pagkakahati ng mga Pilipino. May mga “Die-hard Duterte Supporters” na handang ipaglaban si Inday Sara hanggang sa huli, sa paniniwalang bahagi lamang ito ng isang malaking “demolition job.” Para sa kanila, si Madriaga ay isang kasangkapan lamang ng mga dilawan o ng mga taong gustong makuha ang kapangyarihan. Sa kabilang kampo naman, ang mga naniniwala kay Madriaga ay nagsasabing panahon na para lumabas ang katotohanan tungkol sa kung paano ba talaga ginagamit ang kaban ng bayan.

Sa gitna ng kaguluhan, mahalagang balikan natin ang mga detalye. Ano nga ba ang mga puntong pinag-aawayan? Kadalasan, ang mga isyu ay umiikot sa transaksyon, mga pulong na nangyari sa likod ng saradong pinto, at mga dokumentong tila nawawala o hindi maipaliwanag nang maayos. Kapag ang dalawang tao ay may magkaibang bersyon ng iisang pangyayari, imposibleng pareho silang nagsasabi ng totoo. Isa sa kanila ay sadyang nagliliko ng kwento para sa sariling proteksyon o interes.

Ang epekto nito sa ating demokrasya ay malaki. Kapag ang mga matataas na opisyal ay nasasangkot sa ganitong uri ng kontrobersya, nawawala ang tiwala ng publiko sa gobyerno. Hindi na alam ng tao kung sino ang tunay na naglilingkod at sino ang tunay na nagnanakaw ng pagkakataon. Ang kasong Sara laban kay Madriaga ay isang testamento kung gaano kahalaga ang transparency. Kung ang lahat ay malinaw mula pa noong una, wala sanang espasyo para sa mga pagdududa at para sa mga taong tulad ni Madriaga na lumabas at magsiwalat ng kakaibang kwento.

Maraming nagsasabi na “ang katotohanan ay magpapalaya sa atin,” pero sa politika ng Pilipinas, ang katotohanan ay madalas na nakabaon sa ilalim ng mga makakapal na layer ng propaganda. Ang bawat panig ay may kani-kaniyang vlogger, kani-kaniyang influencer, at kani-kaniyang script. Ang hamon sa atin bilang mga mamamayan ay ang maging matalino sa pag-analisa. Huwag tayong basta-basta kukuha ng impormasyon sa isang panig lamang. Kailangan nating tignan ang mga ebidensya—kung mayroon man—at huwag madala sa emosyon ng mga pahayag.

Sa huli, ang labanang ito ay maaaring magtapos sa korte o sa loob ng bulwagan ng Kongreso, ngunit ang tunay na hatol ay manggagaling sa taumbayan. Kung mapapatunayang nagsisinungaling si Inday Sara, malaki ang magiging epekto nito sa kaniyang karera sa politika at sa posibleng pagtakbo niya sa mas mataas na posisyon sa hinaharap. Kung mapapatunayan namang bulaan si Madriaga, siya ay mahaharap sa mga kasong kriminal na maaaring magtapos sa kaniyang kalayaan.

Ang sigalot na ito ay hindi lamang tungkol sa dalawang tao. Ito ay tungkol sa sistema ng ating bansa. Ito ay paalala na sa likod ng bawat makapangyarihang lider, may mga taong nakasaksi sa bawat galaw, bawat pirma, at bawat usapan. At sa tamang panahon, ang mga saksi na ito ay maaaring maging pinakamalakas na sandata o pinakamabigat na pabigat.

Sino nga ba ang sinungaling? Habang patuloy na lumalabas ang mga bagong impormasyon, manatili tayong mapagmatyag. Ang bawat video na lumalabas, bawat dokumentong naisisiwalat, at bawat panayam na nagaganap ay bahagi ng isang malaking puzzle. Ang kailangan lang natin ay ang tiyaga na buuin ito hanggang sa lumitaw ang tunay na mukha ng katotohanan. Sa labanang Inday Sara at Ramil Madriaga, iisa lang ang sigurado: Hindi titigil ang ingay hangga’t walang nananagot at hangga’t hindi naibibigay ang hustisyang nararapat para sa mga Pilipino.

Patuloy tayong magtanong, patuloy tayong magsuri. Dahil sa dulo ng araw, ang kapangyarihan ay wala sa mga nasa posisyon, kundi nasa atin na nagluklok sa kanila at may karapatang malaman ang buong katotohanan nang walang labis at walang kulang.