Sa gitna ng lumalakas na panawagan para sa transparency sa paggamit ng pondo ng bayan, isang serye ng mga dokumentong tinaguriang “DPW Leaks” ang naglagay kay dating Senador at kasalukuyang Education Secretary Sunny Angara sa mainit na upuan. Ang imbestigasyong inilabas ng Bilyonaryo News Channel (BNC) ay naglalantad sa isang masalimuot na “project wishlist” na nagkakahalaga ng halos Php2 bilyon, kung saan lumilitaw ang mga seryosong indikasyon ng double-funding o pagdodoble ng alokasyon para sa mga parehong proyekto sa lalawigan ng Aurora.

Ang Anatomy ng ‘DPW Leaks’
Ang “DPW Leaks” ay isang file na naglalaman ng mga listahan ng mga infrastructure projects na nakapailalim sa Department of Public Works and Highways (DPWH). Sa pagsusuri ng mga dokumento, nadiskubre na mayroong 105 proyekto kung saan si Angara ang itinalagang “proponent.” Ang nakakapagtaka, bago pa man siya pormal na naupo bilang kalihim ng Department of Education (DepEd) noong Hulyo 2024, tila naisama na ang mga proyektong ito sa proposed 2025 National Expenditure Program (NEP).

Sa 105 proyektong ito, 92 ay matatagpuan sa Aurora—ang kilalang balwarte ng pamilya Angara. Ang natitirang mga proyekto ay nakakalat sa Iloilo at Bohol. Ang kabuuang halaga? Isang nakakalulang Php2 bilyon na kumpirmado base sa budget files ng Department of Budget and Management (DBM) at mga kontrata ng DPWH.

Ang Kultura ng ‘SIPAG’ at ‘BEEP’: Paulit-ulit na Pondo?
Karamihan sa mga proyektong nakapangalan kay Angara ay nakapailalim sa mga programang “SIPAG” (Strategic Infrastructure Programs and Policies) at “BEEP” (Basic Infrastructure Program). Ang mga programang ito ay hindi na bago sa kontrobersya. Matatandaang dati nang binatikos ni Senate President Pro Tempore Panfilo Lacson ang mga ito dahil sa pagiging “lobo-lobo” o inflated ng budget.

Ayon kay Lacson, nagkakaroon ng “double appropriations” kung saan ang parehong proyekto ay pinopondohan sa ilalim ng magkaibang programa. Isang konkretong halimbawa na nadiskubre sa Aurora ay ang konstruksyon ng isang multi-purpose building sa Luwal, Casiguran. Lumalabas sa records na pinondohan na ito ng Php5.2 milyon noong 2022, ngunit muling nakitaan ng alokasyon na Php4.48 milyon para sa taong 2025. Ang tanong ng marami: Para saan ang panibagong milyun-milyong piso kung natapos na dapat ang gusali?

Ang Koneksyong ‘Angara 5’ at Flood Control Mess
Hindi ito ang unang pagkakataon na nadawit ang pangalan ni Secretary Angara sa usapin ng pondo. Matatandaang lumutang ang kanyang pangalan sa “Flood Control mess” kung saan may alegasyon ng 12% kickback mula sa mga proyekto. Ayon sa whistleblower na si Roberto Bernardo, naging transaksyon umano ito sa mga tauhan ni dating DPWH Undersecretary Triev Olivar—na tinaguriang “protégé” ni Angara.

Tinatawag ng mga sources ang grupong ito na “Angara 5.” Sila umano ang mga indibidwal na naiuugnay sa kalihim pagdating sa mga “insertions” sa national budget. Sinasabing ang mga ito ay mga dating tauhan pa ng yumaong Senador Edgardo Angara na nananatiling maimpluwensya sa pagmamanipula ng pondo sa Senado.

Hamon sa Accountability
Sa kabila ng mga seryosong akusasyon, nananatiling tahimik si Secretary Angara. Nang unang ilabas ang istorya tungkol sa “Angara 5,” ang tanging tugon ng kalihim sa social media ay isang pakiusap na “huwag idamay ang patay,” na tumutukoy sa kanyang ama. Gayunpaman, ang usapin ay hindi tungkol sa nakaraan kundi tungkol sa bilyon-bilyong pondo sa kasalukuyan at sa hinaharap na nakapaloob sa 2025 NEP.

Ang pagkakaroon ng mga proyektong walang malinaw na “station number” o lokasyon ay isa ring malaking “red flag” para sa mga auditor. Ipinapahiwatig nito na maaaring maging “ghost projects” o madaling pagmulan ng kurapsyon ang mga nasabing kalsada at gusali sa Aurora.

Sa huli, ang “DPW Leaks” ay hamon sa integridad ng ating budget process. Sapat na ba ang mga paliwanag o kailangan ng isang mas malalim na imbestigasyon mula sa labas ng kagawaran? Habang naghihintay ang publiko ng linaw, patuloy na babantayan ang bawat sentimo ng buwis na dapat ay mapunta sa tunay na serbisyo at hindi sa bulsa ng iilan.