Sa tuwing bumubuhos ang malakas na ulan sa ating bansa, iisa lang ang karaniwang tanawin: ang mga kalsadang nagiging ilog, ang mga pamilyang kailangang lumikas, at ang mga ari-ariang nasisira dahil sa baha. Sa loob ng maraming dekada, ito na ang naging normal na buhay ng maraming Pilipino. Ngunit sa gitna ng ating paghihirap, isang mas masakit na katotohanan ang unti-unting lumalabas—na ang pondong dapat sana ay magpoprotekta sa atin laban sa kalamidad ay nilalamon pala ng korapsyon. Ang usapin tungkol sa flood control projects ay hindi na lamang usapin ng engineering, kundi usapin na ng hustisya at pananagutan. Ngayon, ang mga indibidwal na pinaniniwalaang nasa likod ng ganitong mga anomalya ay nahaharap na sa matinding krisis: ang posibilidad na mabulok sa kulungan.

Nagsimula ang lahat sa isang malalimang pagsisiyasat matapos mapansin ng publiko at ng ilang mambabatas na sa kabila ng bilyon-bilyong pisong inilalaan taon-taon para sa flood control, tila lalo pang lumalala ang pagbaha sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas. Ang tanong ng taumbayan ay simple lang: Saan napupunta ang pera? Bakit ang mga drainage systems ay hindi natatapos, at bakit ang mga dike ay madaling masira? Dito nabuksan ang “Pandora’s box” ng mga iregularidad na kinasasangkutan ng ilang opisyal ng gobyerno at mga pribadong contractor na tila nagkutsabahan para paghati-hatian ang kaban ng bayan.

Ang korapsyon sa flood control ay hindi biro. Ayon sa mga nakalap na impormasyon, ang modus operandi ay kadalasang nagsisimula sa bidding process. May mga ulat na ang mga proyekto ay sadyang ibinibigay sa mga paboritong contractor kapalit ng malalaking “kickback.” Ang mas masahol pa, may mga proyektong idinedeklarang tapos na sa papel, pero sa aktwal na lokasyon ay ni wala mang kalahati ang nagagawa. Ito ang uri ng kataksilan na direktang pumapatay sa ating mga kababayan, dahil kapag sumapit ang delubyo, walang proteksyon ang mga komunidad dahil ang pambili ng semento at bakal ay napunta na sa mga mamahaling sasakyan at mansyon ng mga kurakot.

Ngunit ang araw ng paniningil ay dumating na. Sa mga huling ulat mula sa mga ahensya ng gobyerno na nagbabantay laban sa korapsyon, ilang pangalan na ang lumutang na kakasuhan at posibleng makulong. Ang mga indibidwal na ito ay kinabibilangan ng mga matataas na opisyal na may kapangyarihang mag-apruba ng pondo, pati na rin ang mga middle-men na nagsisilbing tulay sa mga ilegal na transaksyon. Hindi na ito basta-basta babala lamang; ito ay isang konkretong hakbang para linisin ang hanay ng pamahalaan. Ang mensahe ay malinaw: ang paglustay sa pondo ng bayan, lalo na ang mga pondong nakalaan sa kaligtasan ng tao, ay isang krimen na hindi palalagpasin.

Maraming Pilipino ang nagagalit at may mabigat na dahilan. Isipin mo na lang ang mga estudyanteng kailangang lumusong sa maduming baha para lang makapasok, o ang mga magsasaka na nawawalan ng kabuhayan tuwing nalulunod ang kanilang mga pananim. Habang ang mga ordinaryong tao ay nagtitiis sa hirap, ang mga mastermind ng flood control corruption ay tila nagdiriwang sa kanilang mga nakaw na yaman. Ang pagpapakulong sa mga taong ito ay hindi lamang para sa parusa, kundi para na rin magsilbing babala sa iba pang nagbabalak gumawa ng parehong kasalanan. Kailangang matuldukan ang kultura ng “cut-off” at “under-the-table” na naging kanser na sa ating sistema.

Habang umuusad ang mga kaso, inaasahan ang matinding labanan sa korte. Ang mga akusado ay tiyak na gagamit ng kanilang impluwensya at kayamanan para makaiwas sa rehas. Ngunit sa pagkakataong ito, ang mata ng publiko ay nakatutok. Ang bawat hearing, bawat ebidensya, at bawat desisyon ng korte ay babantayan ng sambayanan. Hindi na papayag ang mga Pilipino na mauwi na naman ito sa “settlement” o kaya ay sa pagkakalimot ng isyu. Ang baha ay walang pinipiling biktima, kaya ang hustisya ay dapat ding walang pinipiling kakasuhan.

Isa sa mga nakakangitngit na bahagi ng imbestigasyon ay ang pagkakadiskubre sa mga “ghost projects.” Ang mga ito ay mga proyektong binayaran ng buo gamit ang buwis ng mamamayan pero hindi kailanman naitayo. May mga ulat din tungkol sa mga materyales na sadyang tinipid o pinababa ang kalidad para mas malaki ang mabulsa ng mga sangkot. Ang ganitong gawain ay hindi lamang pagnanakaw; ito ay pagsasabotahe sa seguridad ng bansa. Kapag bumagsak ang isang dike dahil sa mahinang materyales, hindi lang pera ang nawawala, kundi buhay ng mga tao. Kaya naman ang panawagan na makulong ang mga responsable ay hindi lamang hiling ng galit, kundi hiling ng katuwiran.

Ang mga kasong isinasampa ngayon ay isang malaking pagsubok sa ating justice system. Mapapatunayan ba natin na may ngipin ang batas laban sa mga makapangyarihan? O muli na naman ba nating makikita ang mga “big fish” na nakakalusot habang ang mga maliliit na kawatan ay mabilis na napaparusahan? Ang pagkakasangkot ng ilang indibidwal sa flood control corruption ay isang hamon sa integridad ng administrasyon at ng mga institusyong dapat ay nagbabantay sa kaban ng bayan. Kailangan ang mabilis at patas na paglilitis para maipakita na seryoso ang gobyerno sa kampanya nito laban sa katiwalian.

Sa kabilang banda, ang isyung ito ay dapat ding magsilbing paalala sa mga botante. Ang korapsyon ay hindi mangyayari kung walang mga opisyal na nagpapahintulot dito. Sa bawat eleksyon, ang ating boto ang nagdidikta kung sino ang hahawak sa ating pondo. Kung pipili tayo ng mga taong may rekord ng pagnanakaw, huwag tayong magtaka kung bakit hanggang ngayon ay palubog pa rin tayo sa baha. Ang pagpapakulong sa mga kurakot ngayon ay isang hakbang, pero ang pagpili ng matitino at tapat na lider ang pangmatagalang solusyon.

Sa huli, ang laban laban sa flood control corruption ay laban para sa bawat pamilyang Pilipino na ayaw nang matulog na may pangamba tuwing umuulan. Ang bilyon-bilyong pisong nawala ay maaaring hindi na natin makuha nang buo, pero ang katarungan na makitang nakasuot ng orange na damit ang mga magnanakaw na ito ay isang malaking tagumpay na. Patuloy tayong magbantay, patuloy tayong mag-ingay, at huwag nating hayaang manalo ang mga anay na sumisira sa pundasyon ng ating bayan. Ang baha ay lilipas din, pero ang pananagutan ng mga nagkasala ay dapat manatili hanggang sa sila ay magbayad sa harap ng batas.

Sa mga susunod na araw, asahan ang mas marami pang detalye tungkol sa mga taong kakasuhan. Sino-sino ang mga opisyal na ito? Aling mga kumpanya ang sangkot? At gaano kalaki ang kabuuang halaga na ninakaw sa ating kinabukasan? Ang katotohanan ay unti-unti nang lumalabas, at wala nang taguan para sa mga taong ang puso ay kasing dumi ng tubig-baha. Panahon na para ang rehas naman ang humarap sa kanila, gaya ng pagharap natin sa hirap tuwing may bagyo. Ang katarungan para sa mga biktima ng baha ay nagsisimula sa pagkukulong sa mga taong nagnakaw ng ating proteksyon.