Sa gitna ng mga umiinit na usapin tungkol sa mga isyu ng korupsyon at kontrobersiyang bumabalot sa ilang personalidad sa politika, isang bagong boses ang lumutang—mula mismo sa taong minsang naging malapit sa araw-araw na galaw ng pamilyang Co. Siya si Toto Sarabia, dating driver ni dating Bicol Party-list Representative Zaldy Co sa Paris. At sa pagkakataong ito, hindi na raw niya nais manatiling tahimik.

Sa isang exclusive interview na inilabas kamakailan, emosyonal na ibinahagi ni Toto ang ilang bahagi ng kanyang karanasan habang naglilingkod sa pamilya ng dating kongresista. Hindi umano niya hangad na gulo o kaguluhan; ang gusto lamang niya, ayon sa kanya, ay maituwid ang mga kuwento at espekulasyong kumakalat ngayon sa social media hinggil sa kanilang dating amo.

Ayon kay Toto, naging regular siyang driver ng pamilya Co sa France simula 2023. Kwento niya, simple lamang dapat ang trabaho: sunduin, ihatid, at tiyaking maayos ang biyahe ng pamilya. Ngunit dahil sa paglipat-lipat ng destinasyon ng pamilya Co noong mga panahong iyon, nasaksihan niyang personal ang ilang magagarbong okasyon at biyahe na hindi raw niya malilimutan.

Isinalaysay niya ang isang engrandeng birthday celebration ng anak ni Zaldy Co na ginanap sa isang kilalang hotel sa Paris malapit sa St. George. Iyong event daw na iyon, ani Toto, ay hindi basta handaan lamang. Todo serbisyo, mataas na seguridad, at tatlong Mercedes-Benz ang nirentahan para sa kanilang biyahe papuntang Switzerland. Hindi raw niya ito ikinagulat, dahil sanay na umano ang pamilya sa maayos at komportableng pamumuhay.

Kasama rin sa mga binunyag ng isa pang dating kasamahan—kilala lamang bilang “Alias Joyce”—ang serye ng paglipat ng pamilya mula Paris patungong Rome noong 2023. Hindi raw iyon simpleng paglipat; sakay pa umano sila ng private plane. At para sa kanilang mga gamit? Dalawampung Mercedes-Benz na may kani-kaniyang driver ang nirentahan upang maihatid ang lahat mula Rome pabalik ng Paris. Para kay Joyce, malaki at marangya ang naging lifestyle ng pamilya habang naninirahan sa Europa.

Ngunit kung mayroong nagbigay ng mga detalye tungkol sa marangyang galaw ng pamilya Co, iba naman ang tono ng pahayag ni Toto Sarabia. Sa harap ng kamera, halos mangilid ang luha niyang iginiit na ang anumang naipundar ng pamilyang Co sa Paris—kasama na ang kanilang tindahan—ay bunga umano ng mahabang dekada ng pagtatrabaho, hindi ng anumang “maduming pera” o katiwalian.

Hindi rin niya diretsong sinagot kung saan naroon ngayon ang dating kongresista, lalo na’t kaliwa’t kanang balita ang kumakalat tungkol sa umano’y pagpunta nito sa Portugal. Ayon kay Toto, wala na raw silang komunikasyon simula noong huli silang nagserbisyo sa dating mambabatas noong Hulyo. Hindi rin daw niya alam kung totoo ang mga balitang may private plane ang pamilya Co o kung sila nga ba ay naninirahan ngayon sa Portugal.

Sa gitna ng lahat ng usaping ito, hindi maikakailang lumaki ang interes ng publiko dahil nasasangkot ang pangalan ni Zaldy Co sa ilang kontrobersiya, kabilang ang umano’y insertion sa 2025 national budget at mga alegasyon ng iregularidad sa ilang flood control project. Bagama’t walang pormal na kaso pang naisasampa, ang mga pangalang nababanggit sa mga ganitong alegasyon ay madalas na sinusundan ng matinding panghuhusga mula sa mga tao.

Habang patuloy na lumulutang ang mga kuwento tungkol sa dating kongresista, isa pang malaking balita ang sumabog kamakailan: ang desisyon ng Korte Suprema na pawalang-bisa ang paglilipat ng P69 bilyon mula sa pondo ng PhilHealth patungo sa mga proyektong pang-imprastruktura. Matagal nang tinututukan ng mga eksperto at tumututok sa kalusugan ang isyu ng pondo ng PhilHealth, at ngayon ay naglabas na ng pinal na pasya ang pinakamataas na hukuman: ang pondong para sa kalusugan ay dapat manatili sa kalusugan—hindi sa mga tulay, kali, o anumang proyekto sa ilalim ng DPWH.

Ayon sa pahayag na kalakip ng desisyon, malinaw umanong walang deklarasyon ng “crisis” ang gobyerno na magbibigay kapangyarihan sa ehekutibo na maglipat-lipat ng pondo mula sa isang sektor patungo sa iba. Isa pa, ipinunto ng korte na labag sa saligang batas ang paggalaw sa anumang pondo na hindi dumaan sa kongreso, dahil ang kapangyarihang mag-apruba ng taunang budget ay nasa mga halal na representante ng taongbayan.

Para sa mga nagsulong ng Universal Health Care (UHC), malaking hakbang umano ito para mapangalagaan ang tunay na layunin ng batas: ang gawing mas abot-kaya ang pagpapagamot at mga gamot para sa lahat. Ikinwento pa ng isang dating congressman kung paanong mismong sa Europa niya nakita kung gaano kahalaga ang libre at maaasahang serbisyong pangkalusugan—isang bagay na gusto rin niyang mangyari sa Pilipinas.

Binanggit niya ang personal na karanasan sa England at Netherlands, kung saan ilang beses siyang naoperahan nang walang binayarang kahit piso dahil sakop ito ng kanilang UHC. Pinagkaiba raw ng insurance at UHC? Sa insurance, nakadepende ang benepisyo sa premium na binabayaran. Sa UHC, tungkulin ng estado ang magbigay ng sapat na serbisyong pangkalusugan, lalo na sa mga hindi kayang magbayad.

Kaya’t para sa mga nagsusulong ng UHC sa Pilipinas, tama lamang na ang pondo ng PhilHealth ay gamitin lamang para sa kalusugan, hindi para sa imprastruktura o ibang programa. Sa laki ng bansa at dami ng tao, malaking hamon ang pagpapatupad ng UHC. Ngunit naniniwala silang kaya itong makamit basta’t hindi nahahalo sa ibang gastusin ang pondong nakalaan para rito.

Sa gitna ng kaguluhan—mula sa mga rebelasyon ng dating mga tauhan ni Zaldy Co, hanggang sa pag-igting ng isyu ng PhilHealth funds—isang bagay ang malinaw: patuloy na naghahanap ng katotohanan ang publiko. At sa paglabas ng mga bagong tinig tulad ni Toto Sarabia at Alias Joyce, mas lumalawak ang larawan, mas tumitindi ang mga tanong, at mas lumalalim ang interes ng sambayanan sa tunay na nangyayari sa likod ng mga pamilyang nasa sentro ng kontrobersiya.

Habang wala pang malinaw na sagot sa kung nasaan ngayon si Zaldy Co o ano ang susunod na mangyayari, malinaw na isang panibagong kabanata ang nabuksan sa usaping ito. At gaya ng maraming istorya sa politika, ang pinakaaabangan ng lahat ay ang bahaging hindi pa natin nakikita.