“Akala ng mga anak ko wala na akong silbi, pero bago ako tuluyang nawala, sinubok ko ang puso nila at doon ko nalaman kung sino ang tunay na nagmahal.”

Ako si Ernesto. Isang ama na sa loob ng mahigit tatlong dekada ay tahimik na naglakad sa mundo na may iisang hangarin, ang muling maramdaman na mahalaga pa rin ako sa buhay ng mga anak ko. Hindi ako perpekto. Hindi ko kailanman ipinagmamalaki ang sarili ko bilang huwarang ama. Marami akong pagkukulang, at alam kong ang bawat pagkukulang na iyon ay may iniwang sugat sa puso ng mga anak ko.

May mga panahong mas pinili kong magtrabaho kaysa umuwi nang maaga. May mga gabing pagod na pagod ako kaya nakalimutan kong kumustahin sila. May mga pagkakataong naging mahigpit ako, malamig, at tila mas inuuna ko ang pera kaysa damdamin nila. Noon, akala ko tama ang ginagawa ko. Akala ko iyon ang paraan para maging mabuting ama. Ngunit habang tumatanda ako, unti-unti kong naunawaan ang bigat ng mga pagkakamaling iyon.

Sa bawat gabi na mag-isa ako sa inuupahang maliit na silid, paulit-ulit kong tinatanong ang sarili ko kung saan ako nagkulang. Sa bawat kirot ng katawan ko, kasabay ang kirot sa dibdib na hindi kayang gamutin ng kahit anong gamot. At sa gitna ng lahat ng iyon, dumating ang araw na hindi ko kailanman inakala.

Nanalo ako sa lotto.

Nanginginig ang kamay ko habang tinititigan ang resulta. Hindi ako makapaniwala. Sampung milyon. Dalawampung milyon. Isang halagang kayang baguhin ang buhay ng kahit sino. Ngunit sa halip na matuwa, ang una kong naisip ay ang mga anak ko. Hindi ko hinangad ang marangyang buhay. Hindi ko pinangarap ang magagarang bahay o mamahaling sasakyan. Ang gusto ko lang ay ang muling makita sa mga mata nila na isa pa rin akong ama.

Pero hindi ko sinabi kahit kanino ang panalo ko. Pinili kong itago ito. Hindi dahil sa takot, kundi dahil gusto kong malaman ang totoo. Gusto kong malaman kung sino sa mga anak ko ang tatanggap sa akin kahit wala akong maibigay. Dahil alam kong hindi na mahaba ang oras ko. Ramdam ko na ang paghina ng katawan ko, ang sakit na unti-unting kumakain sa lakas ko. Bago ako tuluyang mawala, gusto kong subukin ang puso nila.

Una kong pinuntahan ang panganay kong si Roberto. Maunlad ang buhay niya. Malaki ang bahay, maganda ang kotse, at kilala siya sa komunidad. Ngunit pagharap niya sa akin, malamig ang tingin niya. Parang estrangherong kumatok sa pintuan. Hindi niya ako itinaboy ng diretso, pero ramdam ko na hindi ako welcome. Wala siyang alok na upuan. Wala siyang tanong kung kamusta ako. Umalis akong may bigat sa dibdib na mas masakit pa sa sakit ko.

Sunod kong pinuntahan si Marites. Negosyante. Aktibo sa social media. Magarbo ang buhay. Ngunit pagharap niya sa akin, may halong paghamak ang bawat salita. Parang abalang-abala siya at ang presensya ko’y istorbo lang. Mabilis na nagsara ang pinto, at kasabay noon, may bahagi ng puso ko na tuluyang nadurog.

Pangatlo kong pinuntahan si Lisa. Isang propesyonal sa ospital. Inasahan kong may kaunting lambing dahil sa kanyang propesyon. Ngunit sinalubong niya ako ng magalang na distansya. Walang init. Walang yakap. Isang ama na tinatrato na parang obligasyon. Tatlong anak. Tatlong sugat.

Habang naglalakad ako pauwi, ramdam ko ang paghina ng tuhod ko. Wala ni isa sa kanila ang nakapansin ng pamumutla ko, ng hingalin ko, ng pangangailangan kong maupo kahit sandali. Doon ko naisip na baka tama ang desisyon kong ilihim ang panalo. Baka wala na talaga akong lugar sa mundo nila.

Ayaw ko sanang puntahan ang bunso kong si Manuel. Siya ang pinaka-pariwara sa paningin ng pamilya. Basagulero. Mahirap. Walang direksyon ang buhay ayon sa mga kapatid niya. At sa bawat pagkakamali niya noon, ako ang sinisisi. Ngunit naalala ko ang huling balita tungkol sa kanya. Hirap na hirap ang buhay. May pamilya pero halos walang makain.

Sa huling lakas na natitira sa akin, pinuntahan ko siya.

Ang bahay niya’y gawa sa pinagtagpi-tagping kahoy at trapal. Isang tahanang anumang oras ay pwedeng bumigay. Huminto ako sa harap ng pinto, nanginginig hindi lang sa panghihina kundi sa takot na baka itaboy din niya ako. Ngunit nang bumukas ang pinto, nakita ko si Manuel.

Gusgusin. Payat. Pero ang mga mata niya, may liwanag. Nang makita niya ako, agad siyang naluha. Lumuhod siya sa harap ko at niyakap ako na parang matagal na niyang hinihintay ang sandaling iyon. Walang tanong. Walang sumbat. Walang paghamak. Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, naramdaman kong isa pa rin akong ama.

Hindi niya alam ang tungkol sa pera. Hindi siya humingi ng kahit ano. Ang gusto lang niya ay ang presensya ko. Sa maliit niyang tahanan, natagpuan ko ang init na matagal kong hinahanap. Lumalala ang sakit ko pero hindi ko ipinakita. Ayokong maging pabigat. Tahimik lang siyang nag-aalaga, walang reklamo kahit hirap na hirap din ang buhay niya.

Hanggang dumating ang araw na alam kong kailangan ko nang tapusin ang dapat kong tapusin. Tahimik akong umalis isang umaga. Bumalik ako sa dating bahay, inayos ang mga papeles, at naghanda. Kinagabihan, bumalik ako sa barong-barong na mas mahina na ang katawan.

At doon ako namaalam.

Hindi ako natakot. Hindi ako nanghinayang. Alam kong nagawa ko na ang dapat kong gawin. Nang makita ako ni Manuel kinabukasan, wala na akong hininga.

Sa burol ko, dumating ang tatlo kong anak. Gulat sila sa kalagayan ko, sa lugar kung saan ako namatay. At doon, sa harap ng kabaong ko, binuksan ng abogado ang huling habilin ko. Lahat ng perang napanalunan ko sa lotto ay iniwan ko kay Manuel.

Hindi iyon paghihiganti. Isa iyong proteksyon. Alam kong kung mapunta iyon sa kanila, dudurog lang si Manuel. Sa huli, pinili kong ipagkatiwala ang lahat sa anak na tumanggap sa akin kahit wala akong maibigay.

At kahit patay na ako, gumawa pa rin ng tama si Manuel. Hinati niya ang pera. Hindi dahil kailangan, kundi dahil marunong siyang magmahal.

Ako si Ernesto. Isang ama na nagkamali, ngunit bago tuluyang nawala, natutunan kung ano ang tunay na halaga ng pamilya. Ang pagmamahal, kapag totoo, hindi humihingi. Tumatanggap. At nananatili hanggang sa huling hininga.