Sa gitna ng mainit na usapin tungkol sa pambansang badyet at mga infrastructure projects sa Pilipinas, isang pangalan ang umusbong at naging sentro ng kontrobersya—si dating Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Maria Catalina “Katy” Cabral. Ang kanyang biglaang pagkawala at ang paglitaw ng tinaguriang “Cabral Files” ay nag-iwan ng maraming tanong sa isipan ng publiko. Ano nga ba ang katotohanan sa likod ng mga dokumentong ito, at ano ang tunay na nangyari sa kanyang huling mga sandali?

Ang lahat ay nagsimula nang ilabas ni Batangas Representative Leandro Leviste ang mga dokumentong naglalaman ng detalyadong listahan ng mga alokasyon para sa mga proyekto sa iba’t ibang distrito sa bansa. Ayon kay Leviste, ang mga file na ito, na tinawag niyang “Cabral Files,” ay nagpapakita ng bilyon-bilyong pisong pondo na tila nakalaan sa ilalim ng pangalan ng ilang matataas na opisyal ng gobyerno. Ang halagang nabanggit ay hindi biro—umabot ito sa bilyon-bilyon at kung susumahin kasama ang iba pang bahagi ng budget, ay lumalampas sa isang trilyong piso.

Bagama’t iginiit ni Leviste na ang mga dokumentong ito ay tunay at naglalayong magbigay ng transparency, mabilis na tumugon ang Malakanyang at ang DPWH. Ayon sa mga opisyal, ang mga dokumento ay nananatiling hindi beripikado at hindi pa opisyal na kinikilala ng departamento. Gayunpaman, ang paglantad ng mga impormasyong ito ay nagdulot ng malaking ingay sa Senado at sa publiko, na humihingi ng mas malalim na imbestigasyon tungkol sa kung paano hinahati ang kaban ng bayan.

Habang nagpapatuloy ang debate sa politika, isang mas madilim na balita ang yumanig sa bansa. Natagpuang wala nang buhay si Cabral sa isang bangin sa Kennon Road, Benguet. Ayon sa imbestigasyon ng National Bureau of Investigation (NBI) at Philippine National Police (PNP), huling nakita si Cabral sa isang CCTV footage sa isang bahagi ng bundok, nakaupo mag-isa malapit sa isang konkretong harang. Ang kanyang driver na si Ricardo Hernandez ang huling kasama niya bago siya mawala sa paningin nito matapos humiling na magpahinga sandali upang namnamin ang tanawin.

Ang autopsy at toxicology report ay nagpakita ng presensya ng Citalopram, isang uri ng antidepressant, sa katawan ni Cabral. Ayon sa mga otoridad, ang gamot na ito ay karaniwang ginagamit para sa stress at anxiety. Bagama’t walang direktang ebidensya ng foul play sa pisikal na pagsusuri, maraming eksperto ang nagpahayag ng pagdududa sa naging proseso ng imbestigasyon sa simula, partikular na ang pagbabalik ng kanyang mga gamit, tulad ng cellphone, sa pamilya nang hindi pa lubos na nasusuri.

Ang ugnayan ng kanyang posisyon bilang tagapangalaga ng mahahalagang impormasyon sa badyet at ang kanyang trahedya ay nagbigay-daan sa mga teorya ng sabwatan. Marami ang nagtatanong: Siya ba ay biktima ng matinding pressure dahil sa mga sensitibong dokumentong hawak niya, o may mas malalim pang dahilan sa likod ng lahat? Ang kanyang asawa na si Cesar Cabral ay napansin din ng ilang opisyal dahil sa pagiging “kalmado” nito sa gitna ng trahedya, na lalong nagdagdag ng intriga sa kaso.

Sa kabilang banda, lumitaw din ang usapin tungkol sa isang missing bride na si Shera de Juan. May mga haka-haka sa social media na ang pagkawala ni Shera ay ginagamit lamang na “distraction” upang tabunan ang isyu ni Cabral. Gayunpaman, mariing itinanggi ng mga otoridad ang koneksyong ito, at sinabing dalawang magkaibang kaso ito na walang direktang ugnayan.

Sa kabila ng mga pahayag ng gobyerno na ang lahat ay ayon sa tamang proseso, ang “Cabral Files” ay mananatiling isang malaking hamon sa integridad ng pamahalaan. Ang pagkamatay ng isang opisyal na may hawak ng mga susi sa bilyon-bilyong pondo ay hindi basta-basta malilimutan. Habang nagpapatuloy ang paghahanap ng katarungan at katotohanan, ang kwento ni Maria Catalina Cabral ay nagsisilbing paalala sa publiko na sa mundo ng kapangyarihan at pera, ang katotohanan ay madalas na nakatago sa ilalim ng mga bundok ng dokumento at sa dilim ng mga liblib na kalsada.

Ang tanong na nananatili sa puso ng bawat Pilipino: Sino ang tunay na mananagot? At kailan nga ba natin makakamit ang tunay na transparency na ipinangako ng mga nasa posisyon? Hangga’t hindi ganap na nabubura ang pagdududa, ang anino ng Cabral Files ay patuloy na magbabantay sa bawat sentimo ng kaban ng bayan.