Sa gitna ng maselang proseso ng pagbalangkas ng pambansang pondo para sa taong 2026, isang mainit na komprontasyon ang naganap sa loob ng Bicameral Conference Committee (BCAM). Ang sentro ng kontrobersya? Ang Department of Public Works and Highways (DPWH) at ang tila nakalilitong direksyon ng pamunuan nito sa ilalim ni Secretary Vince Dizon. Sa isang kaganapang dapat sana ay teknikal na pag-aayos ng pondo, lumitaw ang mga seryosong katanungan tungkol sa integridad, tiwala, at kahandaan ng ahensya na humahawak sa pinakamalalaking imprastraktura ng bansa.

Ang Kontradiksyon sa Likod ng ₱45 Bilyon
Nagsimula ang tensyon nang humarap si Secretary Vince Dizon sa komite upang hilingin ang pagbabalik ng tinatayang ₱45 bilyon sa budget ng DPWH para sa susunod na taon. Ang pondong ito ay bahagi ng “materials cost” na naunang tinapyas sa bersyon ng Senado. Ang kakatwa sa hiling na ito ay ang naunang naging paninindigan ni Dizon. Sa mga nakaraang pagdinig, siya mismo ang nagsulong na bawasan ang budget ng kanyang kagawaran bilang tugon sa talamak na korapsyon na umaabot sa bilyun-bilyong piso.

Dito pumasok ang matalas na puna ni Senador Imee Marcos. Hindi maunawaan ng senadora kung bakit ngayon ay nagpipilit ang kalihim na dagdagan ang pondo kung siya rin naman ang nagsabi na may malalim na problema sa loob ng ahensya. “I truly resent the fact that the Bicam is being hostaged by the Secretary of the Department of Public Works and Highways,” mariing pahayag ni Marcos. Ayon sa senadora, tila isang malaking “lokuhan” ang nangyayari kung saan ang kalihim ay nagpapakita ng kawalan ng tiwala sa kanyang mga district engineers ngunit humihiling pa rin ng bilyones na sila rin naman ang magpapatupad.

Ang “Early Procurement” na Nauwi sa Wala
Isa sa pinakamahalagang aspeto ng pagpapatupad ng proyekto sa gobyerno ay ang tinatawag na “early procurement.” Ito ang proseso kung saan ang bidding at paghahanda para sa mga proyekto ay ginagawa na bago pa man magsimula ang taon ng badyet upang masigurong magsisimula ang konstruksyon sa panahon ng tag-araw. Gayunpaman, sa isang direktang pagtatanong ni Senador Marcos, inamin ni Secretary Dizon ang isang nakakagulantang na katotohanan: wala pa ni isa sa mga proyekto para sa 2026 ang dumaan sa “early procurement.”

Ipinaliwanag ni Dizon na ang kawalan ng aksyong ito ay dahil sa kawalang-katiyakan kung aling mga proyekto ang papasa sa huling bersyon ng Kongreso. Idinagdag pa niya ang pagbaba ng presyo ng materyales noong huling bahagi ng taon bilang isa sa mga dahilan ng kanilang pag-aalinlangan. Ngunit para kay Senador Marcos, ang katwirang ito ay hindi katanggap-tanggap at nagpapakita lamang ng kawalan ng direksyon.

Epekto sa Ekonomiya at ang “Delayed Projects”
Ang direktang bunga ng kawalan ng “early procurement” ay ang tiyak na pagkaantala ng mga proyekto. Ayon sa mga eksperto at batay na rin sa takbo ng usapan sa BCAM, inaasahang aabot ng hanggang tatlong quarters o siyam na buwan ang magiging delay sa implementasyon ng mga kalsada, tulay, at iba pang imprastraktura. Nangangahulugan ito na sa halip na simulan ang mga proyekto sa dry season, aabutan na ang mga ito ng panahon ng tag-ulan, na lalo pang magpapabagal sa trabaho at magpapataas ng gastos.

Ang pagkaantalang ito ay may malaking implikasyon sa ekonomiya ng Pilipinas. Ang “Build Better More” program ng administrasyon ay nakadepende sa bilis ng paggasta ng DPWH. Kung ang pondo ay matetengga dahil sa burukrasya at kawalan ng kahandaan, ang target na paglago ng ekonomiya ay posibleng hindi maabot.

Panawagan para sa Reporma at Katapatan
Sa gitna ng depensa ni Sec. Dizon, iginiit niya na hindi maaaring huminto ang trabaho sa DPWH dahil ito ang nagpapatakbo sa ekonomiya. Sinabi rin niya na ginagawa nila ang paglilinis sa departamento alinsunod sa utos ng Pangulo. Subalit ang tanong ng nakararami: hanggang kailan magsisilbing dahilan ang “paglilinis” sa kakulangan ng output at kahandaan?

Iminungkahi ni Senador Marcos na kung talagang walang tiwala ang kalihim sa kanyang mga tauhan o sa sistema ng ahensya, dapat ay may radikal na pagbabagong gawin, gaya ng pagtanggal sa mga tiwaling district engineer, sa halip na gawing hostage ang pambansang badyet. Ang pagpasa ng “third reading version” ng Senado ay nakasalalay na ngayon sa desisyon ng Bicameral Conference, at ayon kay Dizon, handa ang ehekutibo na tanggapin ang anumang magiging pasya ng mga mambabatas.

Ang kaganapang ito sa BCAM ay nagsisilbing paalala na ang bawat pisong nakapaloob sa pambansang badyet ay dapat may malinaw na plano at pananagutan. Ang pondo ng bayan ay hindi dapat maging biktima ng pabago-bagong polisiya at kawalan ng maagang paghahanda. Sa huli, ang katotohanan ang dapat mangibabaw: ang serbisyo sa publiko ay hindi dapat naantala, lalo na kung ang dahilan ay ang mismong ahensyang dapat na nagpapatupad nito.