Sa bawat taon na lumilipas, at sa bawat bagong badyet na isinusulong sa Kongreso, iisa lamang ang matigas na katotohanan na hindi natitinag: ang sistema ng korapsyon ay buhay na buhay. Ang pagbabago ay ilusyon lamang, at ang mga lumang gawi ay nagpapatuloy, pinalitan lamang ng mga makabagong termino at bagong mukha na nakikinabang. Ang panukalang badyet para sa 2026 ay hindi exempted dito. Sa katunayan, ito ay nagpapakita ng isang nakababahalang pagpapatuloy ng “pork barrel” at ang mga desperadong maniobra upang maitago ang mga ilegal na alokasyon.

Ang kasalukuyang labanan sa badyet ay naglantad sa isang maingay na pagho-hostage sa Kongreso, patuloy na pag-atake sa mga kalaban sa pulitika, at isang malinaw na pag-amin ng Pangulo na tila walang seryosong aksyon na kasunod. Ang Pilipinas ay muling nasa bingit ng isang siklo ng pandaraya na nagpapabagal sa pag-unlad at nagpapatibay sa kapangyarihan ng iilan.

Ang ‘Pagho-hostage’ ni ‘Boy Tokis’ sa Bicameral Conference Committee
Ang pinakahuling senaryo na nagpapakita ng kawalang-seryosohan sa pagbalangkas ng badyet ay ang umano’y “pagho-hostage” ni “Boy Tokis” – na tinukoy bilang si Department of Public Works and Highways (DPWH) Secretary Vince Dizon – sa Bicameral Conference Committee (BCAM) hinggil sa 2026 badyet.

Nagpahayag ng pagtataka ang mga kritiko at maging ang mga senador kung bakit si Dizon, bilang kalihim ng DPWH, ay nasa gitna ng BCAM, na ang pangunahing tungkulin ay ang pagreresolba ng pagkakaiba sa badyet ng Senado at Kamara. Ayon kina Senator Imee Marcos at Pia Cayetano, si Dizon ay sadyang “nangho-hostage” ng BCAM at “niloloko” ang mga senador sa kanyang mga pahayag.

Nauna nang ipinagmalaki ni Dizon ang pagtatanggal ng mga “tong-pats” at “overpriced materials” (na umaabot sa 30-68%) sa badyet ng DPWH, na nagresulta sa malaking pagtapyas mula sa Senado. Ngunit sa BCAM, siya ngayon ay humihingi ng pagbabalik ng mga tinapyas na pondo.

Ang pagbatikos ay nag-ugat sa walang-aksyong pagpaplano ni Dizon. Inamin niya na wala silang ginawang “early bidding” para sa mga proyekto dahil hindi niya alam kung ano ang maaprubahang badyet. Ang ganitong kawalang-paghahanda ay garantiyadong magdudulot ng pagkaantala sa mga proyekto. Dahil dito, kinuwestiyon ni Imee Marcos kung bakit humihingi pa ng karagdagang pondo ang DPWH kung made-delay din lang naman ang mga proyekto dahil sa kakulangan ng pagpaplano at kakulangan ng “early bidding.” Ang ‘tokis’ (panloloko) ni Dizon ay nagpapakita ng isang administrasyon na kulang sa propesyonalismo at seryosong pagpaplano.

Ang Pag-amin ni BBM: “Papogi” na Walang Aksyon
Sa gitna ng usapin ng badyet, binigyang-diin ang naging pahayag ni Pangulong Bongbong Marcos (BBM) na “maraming magnanakaw” sa kanyang gobyerno. Habang ang pag-amin ay tila nagpapahiwatig ng transparency, tiningnan ito ng mga kritiko bilang isang “papogi” lamang at hindi tunay na pagtugon sa problema.

Ang paghahambing sa nakaraang administrasyon ay hindi maiiwasan. Ikinumpara ito sa pamumuno ni dating Pangulong Duterte, na anila ay nagdala ng mga investor, hindi ginalaw ang pondo ng PhilHealth, nagbigay ng ayuda noong pandemya, at nagpapanatili ng matatag na ekonomiya kahit may COVID.

Sa kasalukuyan, ang malalim na krisis sa ekonomiya ay nagpapatuloy: bagsak ang piso at stock market, walang foreign investment na pumapasok, at ang mga Overseas Filipino Workers (OFW) na ang inaasahang mag-invest. Ang pag-amin sa korapsyon na walang kasunod na malalaking pagkulong at reporma ay nagpapahiwatig lamang ng isang kultura ng impunity sa loob ng pamahalaan.

Ang Patuloy na Pag-atake kay VP Sara: Ang ‘Gawa-gawang Kaso’ Bilang Diversion
Habang abala ang lahat sa usapin ng badyet at korapsyon, ang “diversionary tactic” ng pag-atake kay Vice President Sara Duterte ay patuloy na ginagamit.

Ang mga kritiko, gaya nina Heidi Mendoza (dating COA) at Father Adic, ay muling lumalabas upang magpahayag ng pagdududa, lalo na sa confidential funds at personal na isyu ni VP Sara. Kinontra ito ng vlogger, na tinawag si Father Adic na “hypocrito” dahil nakatuon sa “gawa-gawang kaso” laban kay VP Sara, ngunit hindi nagagalit sa “trilyong nakawan” na nangyayari sa gobyerno.

Ang paghingi ng bank account at Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN) ni VP Sara ay idiniin bilang isang “pautot” lamang, tulad ng ginawa ni Leni Robredo noon, at hindi ito legal na kinakailangan sa ilalim ng batas. Ang pagtanggap ng “bayarang media” sa mga “pakulo” laban kay VP Sara ay lalo lamang nagpapatibay sa ideya na siya ay ginagamit bilang pantabing upang ilihis ang atensyon ng publiko mula sa mas malalaking isyu ng korapsyon.

Ang Pulitika ng 2028 at ang Pag-asa ng Dilawan
Ang labanang pulitikal ay lalong umiinit, lalo na sa mungkahi ni Antonio Trillanes na magkaisa ang “middle forces” at “Marcos base” upang talunin ang “Duterte bloc” sa 2028. Kinutya ito, at itinatanong kung bakit hindi ginamit ni Trillanes ang kanyang sariling “kaalaman” para manalo sa kanyang mga nakaraang eleksyon.

Iginiit na ang mga “dilawan” ay hindi magkakaisa dahil sa dami ng “leader-leaderan” at ang kanilang patuloy na pag-atake kay VP Sara ay lalo lamang itong nagpapasikat, dahil nakikita ng tao na siya ang tanging pag-asa o solong banta sa kasalukuyang administrasyon. Sa huli, idiniin na ang tunay na nakawan ay nasa “flood control” at hindi sa gawa-gawang akusasyon laban kay VP Sara.

Ang ‘Farm-to-Market Roads’ Bilang Bagong Pork Barrel
Ang pinaka-nakakabahala ay ang patuloy na pag-iral ng pork barrel sa badyet, na pinalitan lamang ng pangalan. Dahil sa pagtigil ng mga imbestigasyon, tulad ng Blue Ribbon Committee, ang sistema ng korapsyon ay nagkaroon ng pagkakataong mag-rebrand.

Dahil sa mga isyu sa “flood control projects” noong nakaraan, tinanggal ang mga ito sa badyet. Ngunit ang mga ito ay pinalitan naman ng “farm-to-market roads” (FMR) bilang bagong pinagkukunan ng porsyento o tong-pats.

Ayon sa pahayag ni Congressman Leandro Leviste, ang badyet para sa FMR ay dinoble—mula sa 16.4 bilyon ay naging 32.6 bilyon—at ang mga ito ay “binebenta sa mga contractor.” Ito ay isang direktang pag-amin na ang pondo ng bayan ay ginagamit bilang isang negosyo ng korapsyon na nagpapayaman sa iilan.

Ang ‘Allocables’ at Ang Bagong Pork Barrel Kings
Ang korapsyon ay nag-evolve. Bukod sa FMR, mayroon ding bagong porma ng pork barrel sa pamamagitan ng “guarantee letters” para sa ospitalisasyon, na kilala bilang Medical Assistance to Indigent Patients (MAIP), na nagiging personal na pondo ng mga pulitiko.

Ayon sa ulat ng Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ), halos 2/3 ng proposed budget (880 bilyon) ay tinatawag na “pork barrel,” kung saan $400 bilyon ay inilaan sa DPWH. Ang “allocables” ang bagong tawag dito.

Kinumpirma ng PCIJ na ang mga bagong “pork barrel kings” ay sina Speaker BJ D (na nakatanggap ng 23 bilyon para sa kanyang distrito) at ang Appropriations Chair na si Mikaela Suansing (na pangalawa at pangatlo kasama ang kapatid na si Bella Suansing).

Sa huli, ang mensahe ay malinaw at nakalulungkot: walang nagbago sa sistema ng korapsyon kundi ang mga pangalan lamang ng mga nakikinabang. Ang bawat bagong badyet ay nagdadala lamang ng bagong porma ng pandaraya, na nagpapabigat sa pasanin ng bawat Pilipino at nagpapatuloy sa siklo ng kawalang-pag-asa sa pagbabago.