Sa loob ng mahigit isang buwan, naging malaking palaisipan sa publiko at sa loob ng Senado kung nasaan ang isa sa pinakamaingay na mambabatas ng bansa—si Senator Ronald “Bato” Dela Rosa. Ngunit kamakailan, ang katahimikang ito ay nabasag matapos lumitaw ang ilang retrato sa social media na nagpapakita sa muling pagpapakita ng senador sa kanyang pamilya. Sa likod ng mga “emotional” na larawang ito kasama ang kanyang apo at asawa, nagtatago ang isang mas malalim at mas seryosong usapin: ang napipintong pag-isyu ng arrest warrant mula sa International Criminal Court (ICC) para sa mga kasong “crimes against humanity.”

Ang Pagtatago at ang Pagsubaybay ng DILG
Hindi naging madali para kay Bato ang manatiling tago. Ayon kay Department of the Interior and Local Government (DILG) Secretary Jonvic Remulla, ang ahensya ay aktibong kumikilos upang manatiling “steps ahead” sa mga galaw ng senador. Bagama’t nilinaw ng DILG na hindi nila itinuturing na pugante si Bato sa puntong ito, inamin ni Remulla na natunton nila ang anim na magkakaibang lokasyon na pinuntahan ng senador, kabilang ang mga bahay ng mga kaibigan, habang gumagamit ng iba’t ibang sasakyan upang makaiwas sa pansin.

Ang biglaang pag-post ni Bato ng larawan kasama ang kanyang apo noong Disyembre 12, at ang naunang post ng kanyang asawa na si Nancy Dela Rosa na may caption na “I missed you,” ay nagsilbing kumpirmasyon na ang senador ay buhay at gumagalaw, ngunit tila umiiwas sa mata ng publiko at ng batas. Para sa maraming kritiko, ang sitwasyong ito ay isang malinaw na kabalintunaan—ang dating hepe ng Philippine National Police (PNP) na nagpapatupad ng batas ay siya na ngayong pilit na umiiwas dito.

Ang Pananahimik ng Senado at ang Korte Suprema
Habang nagaganap ang “cat and mouse game” sa pagitan ni Bato at ng mga awtoridad, kinuwestyon ng ilang sektor ang tila pananahimik ng Senado bilang institusyon. May mga panawagan sa mga abogadong senador na linawin ang legalidad ng sitwasyon: Maaari bang arestuhin ang isang mambabatas para sa isang internasyonal na kaso kahit nag-withdraw na ang Pilipinas sa ICC?

Bagama’t sinabi ng Senado na hindi maaaring magsagawa ng pag-aresto sa loob ng kanilang compound, walang malinaw na proteksyon para kay Bato sa oras na lumabas siya rito. Dito papasok ang papel ng Korte Suprema. Binigyang-diin sa mga diskusyon na hindi kikilos ang kataas-taasang hukuman kung walang maghahain ng katanungan. Ang kalinawan sa kung sino ang may awtoridad na mag-serve ng warrant ay krusyal upang maiwasan ang krisis sa konstitusyon.

Ang Listahan ni Hontiveros: Sino ang mga Susunod?
Hindi lamang si Bato ang dapat mangamba. Sa isang matapang na pagbubunyag, kinumpirma ni Senator Risa Hontiveros na may mga “significant players” pa na posibleng maharap sa warrant ng ICC sa susunod na taon. Kabilang sa mga binanggit na apelyido ay sina Albayalde, Karamat, Mata, at Leonardo—pawang mga matataas na opisyal ng PNP na nagsilbi sa ilalim ng madugong kampanya laban sa droga ng administrasyong Duterte.

Ayon kay Hontiveros, ang paglalabas ng mga pangalang ito ay hindi upang mang-preempt, kundi upang magbigay ng “way out” para sa mga opisyal na ito. Binigyang-diin niya ang halimbawa ni Garma, na nakikipagtulungan na ngayon sa ICC at nasa kustodiya na sa labas ng bansa. Para kay Hontiveros, ito ang kanilang “way to redemption”—ang maging testigo at sabihin ang katotohanan bago sila tuluyang maabutan ng mabigat na threshold ng ebidensya ng ICC.

“Karma” at ang Hamon sa Integridad
Marami ang nakakakita sa kasalukuyang kalagayan ni Bato bilang isang anyo ng “karma.” Mula sa pagiging makapangyarihan at tila “untouchable” noong panahon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, si Bato ay humaharap na ngayon sa realidad ng pagiging isolated mula sa pamilya at sa kanyang tungkulin sa Senado. Kinuwestyon din ang moralidad ng kanyang patuloy na pagtanggap ng sweldo bilang senador habang hindi naman siya nakakadalo sa mga sesyon o nakakapagsagawa ng kanyang mandato nang maayos.

Ikinumpara ang kanyang sitwasyon sa mga naging karanasan nina Senator Leila de Lima at Senator Ping Lacson. Habang si De Lima ay nanatiling functional ang opisina kahit nakakulong, si Lacson naman ay dumanas ng matinding panggigipit noong panahon ng administrasyong Arroyo. Kung mananatiling tago si Bato, posibleng malampasan pa niya ang record ni Lacson sa pagtatago, na maaaring humantong sa usapin ng pagpapatalsik sa kanya kung mapatunayang hindi na siya nakakaganap sa tungkulin.

Ang Ironiya ng Tapang
Sa huli, ang usaping ito ay hindi lamang tungkol sa isang tao, kundi tungkol sa integridad ng ating sistema ng hustisya. Ayon kay Senator Hontiveros, ang “escape and evasion tactics” na posibleng ginagamit ni Bato ay itinuturo lamang sa mga special forces para sa operasyon, at hindi para sa isang opisyal na dapat ay humaharap sa kanyang mga pananagutan.

Ang imahe ng isang mambabatas na nagtatago habang ang bansa ay naghahanap ng pananagutan para sa libu-libong nasawi sa war on drugs ay isang malaking hamon sa ating demokrasya. Ang katarungan sa Pilipinas ay madalas na sinasabing hindi gumagana para sa mga makapangyarihan, ngunit ang pakikialam ng ICC ay nagbibigay ng bagong perspektibo sa konsepto ng global justice.

Mananatili bang “steps ahead” si Bato, o tuluyan na siyang aabutan ng anino ng kanyang nakaraan? Sa pagpasok ng taong 2025, inaasahang lalo pang magiging mainit ang usaping ito habang unti-unting lumalabas ang katotohanan mula sa mga testigong nahanap ang kanilang daan patungo sa “redemption.”