Sa gitna ng serye ng mga kontrobersyang bumabalot sa administrasyon, tila mas lalong lumalalim ang misteryo at duda ng publiko sa integridad ng mga institusyon ng gobyerno. Mula sa mga bulwagan ng Department of Public Works and Highways (DPWH) hanggang sa loob mismo ng Malacañang, ang mga tanong tungkol sa bilyon-bilyong “insertion” sa budget at ang kalusugan ng ating liderato ay patuloy na nag-aalab. Sa isang bansang naghahanap ng katarungan, ang katotohanan ay tila isang mailap na ibon na pilit ikinukulong sa mga scripted na naratibo at politikal na maniobra.

Ang “Sentro ng Lahat”: Ang Pagkamatay ni Usec. Cathy Cabral
Isa sa pinakamainit na paksa ngayon ay ang pagpanaw ni dating Undersecretary Cathy Cabral. Para sa mga mapanuring tagamasid, hindi lamang ito simpleng pagkawala ng isang opisyal; ito ay ang pagkawala ng “sentro ng impormasyon.” Ayon sa mga ulat, si Cabral ang may hawak ng listahan at mga dokumento tungkol sa mga kontrobersyal na budget insertions na biglang sumusulpot sa proseso ng Bicam.

“Siya ‘yung may hawak ng listahan… ‘yung sentro ng lahat ng usapin na ‘to sa mga insertion of budget eh nandiyan kay Under Secretary Cabral,” diin ng mga mambabatas. Ang malaking hamon ngayon ay ang pagbawi sa kanyang computer at iba pang digital na ebidensya upang mapatunayan ang mga alegasyong binitawan ni Congressman Leandro Leviste tungkol sa hindi makatarungang alokasyon ng pondo. Ang pagkawala ng mga dokumentong ito ay tila isang senyales na may mga pwersang ayaw pasikatin ang liwanag sa madilim na sulok ng DPWH.

Scripted Justice: Ang Sacrificial Lamb sa Flood Control Scandal
Kasabay nito, binabatikos ang paraan ng gobyerno sa paghawak sa flood control scandal. Ayon sa mga kritiko, tila may “script” na sinusunod ang mga awtoridad: ituro ang mga maliliit na tao gaya ng mga district engineer sa Bulacan upang magsilbing sacrificial lamb, habang ang mga “big fish” ay nananatiling ligtas.

Kinuwestiyon din ang tila pag-iwas ng gobyerno na pakinggan ang mga pahayag ni Zaldy Co. “Ano ba sabi ni Zaldy Co? ‘Nagde-deliver ako ng pera kay Presidente, nagde-deliver ako ng pera kay Martin Romualdez.’ Anong ginawa nila? Ayaw nilang kunin ‘yung kaniyang sinasabing statement,” ayon sa talakayan sa video. Ang ganitong uri ng “double standard”—kung saan ang mga kontratistang gaya ni Discaya ay pinapalaki ang kaso samantalang ang mga matataas na opisyal ay abswelto—ay nagpapahina sa kumpyansa ng mamamayan sa ating sistemang pangkatarungan.

Ang Misteryo ng Bicam: Singit-Singit at Farm-to-Market Roads
Tinalakay din ang kakulangan ng transparency sa Bicameral Conference Committee. Dito umano nagaganap ang mga “singit-singit” na proyekto na wala sa orihinal na National Expenditure Program (NEP). Ang mga proyektong gaya ng farm-to-market roads at flood control projects na walang malinaw na batayan ay biglang sumisulpot, na nagpapakita ng isang sistemang patronage politics sa halip na development-based planning. “Hindi ka pwedeng maglagay sa Bicam dahil hindi niyo naman napag-usapan sa Kongreso,” babala ng mga eksperto, ngunit tila ito na ang naging “norm” sa kasalukuyang sistema.

Ang Hamon ng Katotohanan: Hair Follicle Test ni PBBM
Higit sa lahat, muling lumutang ang usapin tungkol sa liderato ni Pangulong Marcos Jr. Ang usaping ito ay lalong naging seryoso dahil sa mga naunang pahayag ng kaniyang sariling kapatid, si Senador Imee Marcos, na tila nagkumpirma sa mga bulong-bulungan tungkol sa ilegal na droga. Sa isang panahong ang bansa ay nahaharap sa mga panganib gaya ng banta ng giyera, ang kumpyansa sa lider ay napakahalaga.

“Kailangang gumawa ng mga desisyon… kailangan mo ng isang liderato ng isang pangulo na alam mong pagtitiwalaan,” anang mga kritiko. Ang hamon ay simple: sumailalim ang Pangulo sa isang hair follicle test. Ito ang pinakamabilis na paraan upang mapahiya ang mga kritiko at matuldukan ang mga alegasyon. “Gawin niyo ‘yung hair follicle test. Ang dali lang naman noon eh… ‘pag siya talaga sinubmit niya ‘yung sarili niya… napahiya kayo, hindi totoo, tumahimik na kayo.”

Ang panawagang ito ay hindi lamang tungkol sa personal na aspeto, kundi tungkol sa pambansang seguridad at moralidad ng opisina ng Pangulo. Hangga’t nananatiling bingi ang Malacañang sa hamong ito, lalong lalalim ang pagdududa na may katotohanan ang mga sinasabi ng kaniyang sariling kadugo. Sa huli, ang katotohanan ay hindi matatakpan ng anumang scripted na imbestigasyon; ito ay lalabas at lalabas, gaano man ito pilit na ibaon.