Sa gitna ng ingay sa pulitika at mga usapin sa bansa, isang panibagong pasabog ang yumanig sa kamalayan ng publiko—ang tinaguriang “DPWH Leaks” na nag-uugat sa mga dokumentong naiwan ni Usec Cabral. Ang rebelasyong ito ay hindi lamang simpleng paratang kundi sinasabing nakabase sa mga dokumento na nagdedetalye ng malalim na pagkakasangkot ng ilang matataas na opisyal ng gobyerno sa mga infrastructure projects. Ang isyung ito ay nagbukas ng pandora’s box na naglalabas ng mga katanungan tungkol sa integridad, pananagutan, at ang tunay na dahilan sa likod ng mga malalagim na pangyayari na kinasangkutan ng nasabing opisyal. Para sa maraming nagmamasid, ito na ang piraso ng puzzle na bubuo sa larawan kung bakit tila may mga pwersang pilit na nagtatakip sa katotohanan.

Ang sentro ng kontrobersya ay ang sinasabing listahan na naglalaman ng mga “line items” o mga specific projects na inilobby ng mga pulitiko na wala namang direktang mandato sa ahensya. Ayon sa mga ulat, lumabas ang pangalan ng mismong Bise Presidente at ng kanyang kapatid na kongresista, pati na rin ang dating tagapagsalita ng pangulo. Ang nakakagulat sa publiko ay ang halaga ng mga proyektong ito na umaabot sa bilyon-bilyong piso. Sa isang bansa kung saan ang bawat sentimo ay mahalaga, ang ganitong klaseng impormasyon ay nagdudulot ng matinding galit at pagkadismaya. Ang tanong ng bayan: Paano nakalusot ang ganitong kalakaran at bakit ngayon lang ito nabubunyag nang lubusan?

Ang mga dokumento, na sinasabing hawak ng isang media entity, ay nagpapakita na noong 2020, habang ang bansa ay abala sa ibang mga krisis, may mga opisyal na abala naman sa paglalagay ng kanilang mga “hiling” sa national budget. Sinasabing ang mga proyektong ito ay hindi dumaan sa tamang proseso ng vetting mula sa ahensya kundi direktang “ininsert” o hiniling ng mga pulitiko. Ang ganitong gawain ay tinatawag na “inappropriate intervention” ng mga eksperto dahil ito ay nagbubukas ng pinto sa korapsyon at kickback schemes. Kapag ang isang pulitiko ang pumili ng proyekto, malaki ang posibilidad na sila rin ang pipili ng contractor, at dito na pumapasok ang mga iregularidad na matagal nang sakit ng ating sistema.

Ang mas nagpapabigat sa sitwasyon ay ang implikasyon nito sa sinapit ni Usec Cabral. Marami ang naniniwala na ang kanyang kaalaman sa mga transaksyong ito ang naging dahilan kung bakit siya naging target. Ang teoryang “kaya pala…” ay mabilis na kumalat sa social media, na nagpapahiwatig na may motibo ang mga taong ayaw lumabas ang baho ng kanilang mga transaksyon. Hindi na ito usapin lamang ng simpleng katiwalian; ito ay usapin na ng buhay at seguridad ng mga taong nais lamang gawin ang kanilang trabaho nang tama. Ang paglabas ng mga dokumentong ito ay tila nagsisilbing boses ng yumaong opisyal mula sa kabilang buhay, na humihingi ng katarungan at pananagutan.

Sa mga detalye ng expose, partikular na tinutukan ang mga proyekto sa Davao City at Davao del Sur. Sinasabing ang mga road projects at rehabilitation ng mga buildings ay may mga kwestyunableng status—ang iba ay nakalista bilang rehabilitation pero sa record ay “completed” na pala. Ang ganitong klaseng “double funding” o “ghost projects” ay matagal nang modus operandi sa kurapsyon, at ang pagkakasangkot ng malalaking pangalan ay lalong nagpapatibay sa hinala na may organisadong sindikato na nagpapatakbo nito. Ang publiko ay nagtatanong ngayon kung gaano kalalim ang ugat ng problemang ito at kung sino pa ang mga sangkot na hindi pa napapangalanan.

Ang reaksyon ng mga nasasangkot ay inaabangan ng lahat. Sa ngayon, ang depensa ng mga tagasuporta ay pulitika lamang ang motibo ng paglabas ng balitang ito. Subalit, mahirap pasubalian ang mga dokumento at records na galing mismo sa loob ng ahensya. Ang “denial” ay hindi na sapat sa panahong ito kung saan ang transparency ay hinihingi ng taumbayan. Ang hamon sa kasalukuyang administrasyon ay kung paano nila haharapin ang isyung ito nang walang kinikilingan, lalo na at ang mga sangkot ay dating matataas na opisyal at kaalyado. Ito ay isang pagsubok sa sistema ng hustisya ng bansa kung kaya ba nitong panagutin ang kahit sino, gaano man sila kataas o kalakas.

Dagdag pa rito, ang papel ng media at social media commentators sa pagpapalawak ng isyung ito ay hindi matatawaran. Sa pamamagitan ng kanilang masusing paghimay sa mga datos, mas nauunawaan ng karaniwang Pilipino ang epekto ng kurapsyon sa kanilang buhay. Ang bawat bilyon na napupunta sa bulsa ng iilan ay bilyon ding nawawala sa serbisyo publiko, sa mga paaralan, ospital, at tulong sa mga mahihirap. Ang galit ng publiko ay nag-uugat sa reyalidad na habang marami ang naghihirap, may mga opisyal na nagpapakasasa sa kaban ng bayan. Ang DPWH Leaks ay hindi lamang balita; ito ay repleksyon ng pagnanakaw sa kinabukasan ng bansa.

Hindi rin maiwasang ikumpara ang sitwasyon noon at ngayon. Ang mga dating “untouchable” na opisyal ay unti-unti nang nauungkat ang mga baho. Ipinapakita nito na walang lihim na hindi nabubunyag. Ang pagkakaroon ng mga “paper trail” tulad ng mga naiwan ni Usec Cabral ay patunay na kahit sa pinakamadilim na sulok ng burukrasya, may mga ebidensyang naiiwan. Ang mga mamamayan ay nagiging mas mapagmatyag at hindi na basta-basta naniniwala sa mga pambobola ng mga pulitiko. Ang demand para sa accountability ay mas malakas ngayon kaysa noon.

Sa huli, ang laban na ito ay hindi lang para kay Usec Cabral kundi para sa bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis. Ang katarungan ay hindi makakamit kung mananatiling tikom ang bibig ng mga may alam at bulag ang mata ng hustisya. Ang DPWH Leaks ay isang hamon sa atin na huwag kalimutan ang mga isyu at patuloy na magbantay. Ang bawat pahina ng dokumentong ito ay kwento ng ating bayan—kwento ng pagtataksil sa tiwala at kwento ng pag-asa na balang araw, mananaig ang katotohanan. Hinihikayat ang lahat na suriing mabuti ang mga impormasyon at huwag magpaloko sa mga fake news na nagtatangkang ilihis ang atensyon mula sa tunay na isyu.