Ang pangarap na makaalis ng bansa at magtrabaho sa malayo ay tila isang gintong tiket para sa maraming Pilipino. Sa bawat kaway sa paliparan, may kalakip na pag-asa na sa pagbabalik, ang buhay ay magiging masagana na. Ngunit sa likod ng bawat dolyar o riyal na ipinapadala pauwi, may mga kwentong hindi naisusulat sa mga post sa social media. May mga pighating nananatiling nakakubli sa likod ng mga ngiti sa video call. Ang artikulong ito ay maglalahad sa inyo ng isang hango sa totoong buhay na kwento ng isang kababayan nating itinuring na “Bagong Bayani,” ngunit ang sinapit sa ibang bansa ay isang karumal-dumal na krimen na hanggang ngayon ay humihingi pa rin ng katarungan.

Kilalanin natin si Elena (hindi tunay na pangalan), isang ina na ang tanging hangad ay mabigyan ng maayos na edukasyon ang kanyang mga anak. Galing sa isang maliit na baryo sa probinsya, tanging pagsasaka at pakikipag-amo ang alam niyang paraan para mabuhay. Nang dumating ang pagkakataon na makapag-abroad bilang isang domestic helper, hindi siya nag-atubili. Sa kanyang isip, ang dalawang taon na kontrata ay mabilis lang lilipas. Ang mahalaga, makakaalis sila sa hirap. Ang huling gabi bago ang kanyang pag-alis ay puno ng bilin at yakap. Tanda pa ng kanyang panganay na anak ang huling sinabi ng ina, “Anak, mag-aral kayong mabuti. Pagbalik ko, may sariling bahay na tayo.”

Ang unang ilang buwan ni Elena sa ibang bansa ay tila maayos. Sa bawat tawag niya, puro masasayang balita ang kanyang ibinabahagi. Nakakapagpadala siya ng pera, nakakabili ng mga gamit para sa eskwela ang kanyang mga anak, at unti-unti nang naisasaayos ang kanilang maliit na dampa. Ngunit sa kabila ng mga materyal na bagay na ito, unti-unting napansin ng kanyang pamilya ang pagbabago sa kanyang boses. Minsan ay tila nanginginig siya, at madalas ay nagmamadali siyang tapusin ang tawag kapag naririnig ang boses ng kanyang mga amo sa background.

Nagsimula ang tunay na kalbaryo nang biglang tumigil ang mga tawag ni Elena. Isang linggo, dalawang linggo, hanggang sa naging isang buwan. Ang pamilya niya sa Pilipinas ay balisa na. Sinubukan nilang kontakin ang agency na nagpaalis sa kanya, ngunit tanging “maghintay lang kayo” ang sagot sa kanila. Ang kaba sa dibdib ng kanyang asawa at mga anak ay hindi na mapatahimik. Ang pangarap na bahay ay tila naging isang madilim na anino na nagpaparamdam ng panganib.

Hanggang sa isang araw, isang tawag mula sa ating pamahalaan ang bumago sa kanilang buhay habambuhay. Si Elena ay natagpuang wala nang buhay sa loob ng silid ng kanyang mga amo. Ayon sa unang ulat, ito raw ay isang kaso ng pagpapakamatay. Ngunit ang pamilya ni Elena ay hindi naniwala. Kilala nila si Elena—isang matatag na babae, isang debotong ina, at isang taong may takot sa Diyos. Hindi niya kailanman magagawa iyon, lalo na’t alam niyang siya ang tanging inaasahan ng kanyang mga anak.

Dito na pumasok ang masalimuot na imbestigasyon na naging isang malaking crime story sa bansa kung nasaan siya. Nang sa wakas ay maiuwi ang kanyang mga labi sa Pilipinas, ang bumulaga sa kanyang pamilya ay hindi ang masayahing mukha ni Elena, kundi isang katawang puno ng pasa, mga bakas ng paso ng sigarilyo, at mga pinsalang hindi kayang ipaliwanag ng simpleng pagpapakamatay. Ang bawat sugat sa kanyang katawan ay nagsisigaw ng katotohanan—siya ay dumanas ng matinding pang-aabuso sa loob ng mahabang panahon.

Ang nakakadurog ng pusong bahagi ay ang mga sulat na natagpuan sa kanyang mga gamit na hindi niya naipadala. Doon niya isinalaysay ang lahat. Kung paano siya hindi pinapakain nang maayos, kung paano siya pinagbubuhatan ng kamay sa tuwing may maliit na pagkakamali, at kung paano siya kinukulong sa banyo sa tuwing may bisita ang kanyang mga amo. Ang mga sulat na iyon ang naging boses ni Elena mula sa kabilang buhay. Doon ay humihingi siya ng saklolo, ngunit ang kanyang mga amo ay mas malakas ang kapit sa batas ng kanilang bansa.

Ang krimeng ito ay hindi lamang tungkol sa pisikal na pananakit. Ito ay tungkol sa sistema ng modernong pang-aalipin na hanggang ngayon ay umiiral pa rin sa ilang bahagi ng mundo. Maraming mga OFW ang nakakaranas ng ganitong “kababuyan” sa kamay ng mga dayuhan, ngunit dahil sa takot na mawalan ng trabaho o dahil sa pagkakakulong ng kanilang mga dokumento, mas pinipili nilang manahimik hanggang sa huli na ang lahat.

Ang kwento ni Elena ay nagsilbing mitsa para sa isang malawakang panawagan para sa katarungan. Sa tulong ng mga abugado at ng mga grupong nagsusulong ng karapatan ng mga migrant workers, pilit na binuksan muli ang kaso. Lumabas sa masusing autopsy na ang sanhi ng kanyang pagkamatay ay matinding bugbog sa ulo at internal bleeding. Ang kanyang mga amo, na noong una ay tila malinis at walang kinalaman, ay unti-unting nabaon sa kanilang sariling mga kasinungalingan. Sa bawat piraso ng ebidensya, lumalabas ang isang madilim na kwento ng galit, diskriminasyon, at kawalan ng pagpapahalaga sa buhay ng isang Pilipino.

Ngunit ang hustisya sa ibang bansa ay hindi kasing bilis ng inaasahan. Maraming taon ang lumipas, at ang mga anak ni Elena ay lumaki na nang walang ina sa kanilang tabi. Ang panganay na anak, na ngayon ay isang ganap na guro na, ay hindi tumigil sa pakikipaglaban para sa kanyang ina. Sa bawat pagkakataon, ipinapaalala niya sa mundo ang sinapit ni Elena. Ang pangarap na bahay na noon ay hiling ng ina ay naitayo na rin nila, ngunit ang bawat sulok nito ay puno ng lungkot dahil wala ang taong nagbuwis ng buhay para dito.

Ang masaklap na realidad na ito ay isang paalala sa ating lahat. Ang pagpunta sa ibang bansa ay hindi laging luntian ang damo. Minsan, ang kapalit ng kaginhawaan ay ang sariling buhay. Bilang isang lipunan, tungkulin nating protektahan ang ating mga kababayan. Hindi sapat na tawagin silang mga bayani; dapat nating tiyakin na sila ay ligtas at may dignidad sa kanilang pinagtatrabahuhan.

Sa huli, ang mga amo ni Elena ay nahatulan din ng pagkabilanggo. Hindi man nito maibabalik ang buhay ng isang mapagmahal na ina, kahit papaano ay nagkaroon ng tuldok ang mahabang panahon ng pighati ng kanyang pamilya. Ngunit para sa marami pang Elena na hanggang ngayon ay nakakaranas ng pang-aabuso sa ibang bansa, ang laban ay patuloy pa rin. Ang bawat kwentong gaya nito ay dapat magsilbing gising sa ating lahat na huwag hayaang mabulag tayo ng kinang ng pera sa harap ng panganib sa buhay.

Ang kwento ni Elena ay hindi lamang isang crime story na ating babasahin at kakalimutan. Ito ay isang paalala ng sakripisyo ng bawat Pilipino na pinipiling maging malayo sa pamilya para sa mas magandang bukas. Ito ay isang panawagan para sa mas mahigpit na proteksyon at tunay na malasakit mula sa mga ahensya ng gobyerno at mga agency. Huwag nating hayaang ang susunod na balikbayan box na darating sa ating mga pintuan ay hindi naglalaman ng mga pasalubong, kundi ang mga abo o labi ng ating mga mahal sa buhay na naging biktima ng kawalang-katarungan sa ibang bansa.

Sa bawat dasal natin para sa ating mga mahal sa buhay na nasa abroad, isama natin ang hiling na sana ay huwag na itong maulit pa. Na sana, ang bawat Pilipinong nangangarap ay makabalik nang buhay, may sapat na ipon, at higit sa lahat, may buo pang pagkatao at dangal. Dahil sa huli, walang halaga ng pera ang makakatumbas sa buhay ng isang tao. Ang katarungan para kay Elena ay katarungan para sa bawat OFW na nakaranas ng karahasan. Nawa’y magsilbi itong aral sa ating lahat na ang tunay na kayamanan ay ang kaligtasan at pagkakaisa ng ating pamilya, saan mang sulok ng mundo tayo naroroon.