Ang kasalukuyang takbo ng legal at pulitikal na sistema sa Pilipinas ay muling sumasailalim sa matinding pag-uusisa matapos ang sunud-sunod na mga pangyayaring yumanig sa mga pangunahing personalidad ng bansa. Mula sa biglaang desisyon ng Court of Appeals (CA) na buhayin ang kaso laban kay dating Senadora Leila de Lima, hanggang sa mga alegasyon ng paggamit ng kaban ng bayan upang “i-incentivize” ang mga politiko laban kay Vice President Sara Duterte, tila nagiging mas malabo ang guhit na naghihiwalay sa tunay na katarungan at purong pamumulitika.

Ang Kontrobersyal na Pagbabaligtad sa Kaso ni Leila de Lima
Sa isang desisyong inilabas noong April 30, 2025, idineklara ng Eight Division ng Court of Appeals na “null and void” ang desisyon noong May 2023 at July 2023 ng Regional Trial Court (RTC) ng Muntinlupa na nag-abswelto kay dating Senadora Leila de Lima sa isa sa kanyang mga drug cases. Ayon sa CA, nagkaroon ng “grave abuse of discretion” ang mababang hukuman at hindi umano nasunod ang mga panuntunan sa ebidensya o rules on evidence.

Ang desisyong ito ay nangangahulugan na ang kaso ay ibabalik sa RTC Muntinlupa Branch 204 upang muling litisin. Ayon kay Attorney Salvador Panelo, ang hakbang na ito ay patunay na may mga butas sa naunang paglilitis. Gayunpaman, marami ang nagtatanong: Bakit ngayon lang? Ang muling pagbubukas ng kaso ni De Lima ay nagdudulot ng katanungan kung ito ba ay tunay na paghahanap ng hustisya o bahagi lamang ng mas malawak na political chessboard ng kasalukuyang administrasyon.

Ayuda bilang “Incentive” Laban sa Bise Presidente
Habang mainit ang usapin sa hudikatura, hindi rin nagpapahuli ang mga kontrobersya sa loob ng lehislatura. Binigyang-diin sa ulat ang pahayag ni Senior Minority Leader Congressman Erice tungkol sa umano’y paggamit ng pondo ng gobyerno upang “i-incentivize” ang mga lokal na politiko na kumontra kay Vice President Sara Duterte.

Ayon kay Erice, ang pondo mula sa mga programa tulad ng AKAP at AICS ay ginagamit upang makuha ang katapatan ng mga politiko at iangat ang imahe ni Speaker Martin Romualdez para sa 2028 presidential elections. Higit na nakababahala ang ulat na ang mga ayudang ito ay “binubuhos” sa Mindanao, partikular na sa Davao, hindi lamang para tumulong kundi upang “pitasin at kunin ang tiwala ng mga Dabawenyo.” Kung totoo ang mga alegasyong ito, lumalabas na ang kaban ng bayan na galing sa buwis ng mga mamamayan ay ginagawang political war chest laban sa mga itinuturing na kalaban ng administrasyon.

Ang Kasong Plunder: Isang Political Diversion?
Mariing binatikos ang pagsasampa ng kasong plunder laban kay VP Sara Duterte sa Ombudsman. Binigyang-diin ng mga komentarista na ang Ombudsman ay walang direktang jurisdiction sa Office of the Vice President dahil ang Bise Presidente ay isang impeachable official. Ayon sa batas, hindi siya maaaring kasuhan ng kriminal habang nasa katungkulan maliban na lamang kung siya ay matanggal sa pamamagitan ng impeachment.

Tinawag na walang basehan at “pananakot” lamang ang mga hakbang na ito upang isaksak sa isipan ng publiko na ang Bise Presidente ay may kinalaman sa katiwalian. Ang mas masakit na reyalidad ay ang tila pagbalewala ng gobyerno sa itinuturing na “biggest heist in Philippine politics”—ang trilyon-trilyong anomalya sa flood control projects. Habang pilit na pinag-iinitan ang umano’y 125 milyong pondo ng OVP na wala pang malinaw na ebidensya ng korapsyon, tila ibinabaon sa limot ang mas malalaking nakaw na pondo na direktang nararamdaman ng mga Pilipino tuwing may sakuna.

Ang Pangako ng “Big Fish” Bago ang Pasko
Sa kabila ng lahat ng ingay na ito, nananatiling mailap ang “big fish” na ipinangako ni Pangulong Marcos Jr. na makukulong bago sumapit ang Pasko. Sa pagpasok ng huling bahagi ng Disyembre, wala pa ring nakikita ang publiko na malalaking personalidad na pinapanagot sa batas. Ayon sa mga kritiko, wala talagang balak ang administrasyon na magpakulong ng sinuman dahil wala naman silang seryosong iniimbestigahan sa mga kaalyado nito.

Ang kawalan ng aksyon sa mga tunay na isyu ng korapsyon, habang mabilis ang pagkilos sa mga kasong may kinalaman sa pulitika, ay nagpapakita ng isang malungkot na katotohanan: Ang hustisya sa bansa ay madalas na nagiging biktima ng mga personal na agenda at ambisyon para sa kapangyarihan.

Paglalagom
Ang muling paglitaw ng kaso ni Leila de Lima at ang sistematikong atake laban kay VP Sara Duterte ay mga paalala na ang laban para sa tunay na demokrasya ay hindi pa tapos. Sa gitna ng mga “incentivized” na politiko at mga legal na maniobra, ang taong-bayan ay dapat manatiling mapagbantay. Hindi sapat ang ayuda kung ang kapalit nito ay ang pagsuko ng prinsipyo at ang pagbaluktot sa katotohanan. Ang tunay na katarungan ay hindi namimili ng panahon o ng taong tatamaan; ito ay dapat na patas, mabilis, at hindi ginagamit bilang sandata sa pulitika.