Sa gitna ng serye ng mga kontrobersyang yumanig sa bansa nitong nakalipas na mga araw, dalawang malaking kaganapan ang naglantad sa masalimuot na kalagayan ng ating sistema ng hustisya at ang tila malalim na ugat ng korapsyon sa gobyerno. Ang pagpapatibay ng Court of Appeals (CA) sa conviction ni ACT Teachers Rep. France Castro at ang misteryosong pagkamatay ni dating DPWH Undersecretary Cathy Cabral ay nag-iwan ng higit na maraming tanong kaysa sagot: Saan nga ba patungo ang katarungan sa Pilipinas?

Ang Hatol kay France Castro: Hindi Sapat ang “Rescue” Laban sa Batas
Ibinasura ng Court of Appeals ang apila ni France Castro at ng kanyang mga kasamahan kaugnay ng kanilang conviction sa kasong child abuse noong 2018 sa Talaingod, Davao del Norte. Bagama’t pilit na ipinagtatanggol ni Castro na ang kanilang ginawa ay isang “rescue operation” para sa mga Lumad students at guro, nanindigan ang korte na mayroong seryosong paglabag sa Republic Act 7610 o ang Special Protection of Children Against Abuse, Exploitation and Discrimination Act.

Sa naging desisyon ng CA, binigyang-diin ang kawalan ng legal na awtoridad at pahintulot mula sa mga magulang ng 14 na menor de edad nang ilipat sila ng grupo ni Castro. Higit pa rito, pinatunayan ng korte na inilantad ang mga bata sa matinding panganib nang pilitin silang maglakad nang mahigit tatlong oras sa isang madilim, liblib, at hindi secure na kalsada sa gitna ng gabi. Ang pagdadala sa mga bata sa isang “conflict-prone area” nang walang koordinasyon sa gobyerno ay naglagay sa kanila sa gitna ng posibleng engkwentro o aksidente.

Dahil dito, hindi na itinuturing na “presumed innocent” si Castro. Nahaharap siya sa apat hanggang anim na taong pagkakakulong, at ang kanyang kalayaan ay nakadepende na lamang sa diskresyon ng korte habang hinihintay ang pinal na pasya ng Korte Suprema.

Ang “Peligrosong Panahon” sa DPWH: Ang Pananahimik ni Usec. Cabral
Habang umiingay ang usapin kay Castro, isang mas madilim na senaryo ang nagaganap sa Department of Public Works and Highways (DPWH). Ang pagkamatay ni dating Undersecretary Cathy Cabral ay nagdulot ng pangamba, lalo na’t lumalabas ang mga ulat na nais niyang maging state witness sa bilyon-bilyong flood control scandal.

Ayon kay Representative Leandro Leviste, si Cabral ang may hawak ng mahahalagang impormasyon tungkol sa mga “NEP insertions” at ang listahan ng mga politikong nagmaniobra sa pondo ng bayan. Ngunit sa halip na gawing state witness upang ituro ang mga mastermind, tila naglaho ang pagkakataong ito kasabay ng kanyang pagpanaw. Ang nakapagtataka pa rito ay ang tila “scripted” na imbestigasyon kung saan ang maliliit na district engineer lamang ang napupuntahan ng reklamo, habang ang malalaking isda ay nananatiling malaya.

Restitution: Suhol sa Halip na Parusa?
Binatikos din ang tila bagong trend sa gobyerno—ang pagtanggap sa “restitution” o pagbabalik ng pera bilang kapalit ng hindi pagsasampa ng kaso. Para sa mga mapanuring tagamasid, ang pagbabalik ng barya-baryang halaga kumpara sa bilyon-bilyong ninakaw ay hindi tagumpay ng hustisya kundi isang uri ng “suhol” upang mapatahimik ang isyu.

Sa pagbubukas ng diskusyon para sa 2026 budget, lalong tumingkad ang pangamba. Ang “unprogrammed appropriations” ay lumobo ng 15 beses—mula 243 bilyon ay mas lumaki pa ito matapos ang bicameral conference. Ipinahihiwatig nito na sa kabila ng mga imbestigasyon, patuloy ang pagmamanipula sa kaban ng bayan sa pamamagitan ng paglilipat ng mga pondo mula sa “flood control” patungo sa mga “farm-to-market roads” upang makaiwas sa audit at pagsusuri.

Ang Hamon sa Bagong Pamunuan
Ang hamon ngayon ay nasa kamay ni Vince Dizon, ang bagong kalihim ng DPWH. Ang panawagan ng mamamayan: Ilabas ang tunay na listahan ng mga proponents at kasabwat na naiwan sa departamento ni Cabral. Hindi sapat ang “linisin” ang imahe ng ahensya; ang kailangan ay ang pagtukoy sa mga mastermind at ang tunay na pagpapanagot sa mga nagkasala.

Ang mga kaganapang ito ay nagsisilbing babala: Hangga’t ang mga naglalabas ng katotohanan ay napapatahimik at ang mga nagkakakasala ay nakakalusot sa pamamagitan ng pera, mananatiling pangarap lamang ang tunay na katarungan sa ating bansa.