Sa gitna ng sunod-sunod na balitang may kinalaman sa umano’y anomalya sa mga flood control project, isang pahayag ang biglang yumanig hindi lamang sa Pasig kundi sa buong bansa. Hindi ito nagmula sa korte, hindi rin sa press briefing ng isang ahensya, kundi sa mismong bibig ng isang alkalde na kilala sa kanyang tahimik ngunit matatag na paninindigan—si Pasig City Mayor Vico Sotto.

Sa isang Facebook post na mabilis na kumalat, diretsahang tinira ni Mayor Vico ang pamilyang Discaya, na nasasangkot sa lumalaking iskandalo ng katiwalian. Ngunit higit sa isyu ng pera at proyekto, may mas mabigat siyang ibinunyag: ang usapin ng pagiging magulang, responsibilidad, at ang umano’y pagtuturo ng maling gawain sa sariling mga anak.

Ang konteksto ng lahat ng ito ay ang pag-aresto at pag-isyu ng warrant of arrest laban sa mga sangkot sa tinaguriang flood control scandal. Sa harap ng publiko, lumabas ang emosyonal na pahayag ng kampo ng Discaya—lalo na ang linyang paulit-ulit na binigkas: “Paano na ang mga anak ko?” Para sa marami, ito ay isang natural na reaksiyon ng isang magulang na nahaharap sa posibilidad ng pagkakakulong. Ngunit para kay Mayor Vico, hindi ito sapat na dahilan upang takasan ang pananagutan.

Ayon sa alkalde, hindi dapat gamitin ang mga anak bilang panangga o pang-udyok ng awa ng publiko. Sa kanyang pananaw, ang tunay na tanong ay hindi kung ano ang mangyayari sa mga bata ngayon, kundi kung bakit sila nadamay sa simula pa lamang. “Sana naisip ninyo iyan bago ninyo dinamay ang mga anak ninyo sa mga kalokohan ninyo,” ayon sa diwa ng kanyang pahayag na tumagos sa damdamin ng marami.

Dito naging mas matindi ang diskurso. Hindi lang simpleng korapsyon ang tinutukoy ni Mayor Vico. Para sa kanya, ang mas malalim na problema ay ang kultura ng pandaraya na umano’y naipapasa pa sa loob ng pamilya. Sa kanyang mga sinabi, binigyang-diin niya na hindi lang umano nagnakaw ang mag-asawang Discaya, kundi tinulungan at tinuruan pa raw ang kanilang mga anak na gawin ito sa pamamagitan ng paggamit ng mga korporasyon at ari-ariang nakapangalan sa kanila.

Isa sa mga detalye na lalong nagpainit ng usapan ay ang pagbanggit sa mga kumpanyang nakapangalan sa mga anak na menor de edad pa noong itinatag o binili ang mga ito. May mga ulat na ang isang 18-anyos ay nakabili ng korporasyon na nagkakahalaga ng daan-daang milyong piso, habang ang iba ay nakapagtala ng bilyon-bilyong pisong proyekto sa loob lamang ng ilang taon. Para sa karaniwang Pilipino, mahirap hindi magtanong: paano nangyari iyon?

Sa kanyang pahayag, iginiit ni Mayor Vico na huwag magpabudol ang publiko sa naratibong “biktima lang” ang mga sangkot. Binanggit niya ang datos na lumabas mula sa mga awtoridad na nagsasabing daan-daang bilyong piso ang dumaan sa mga bank account na konektado sa pamilya. At ayon sa kanya, apat pa lamang sa siyam na kumpanya ang nasisilip—patunay na mas malawak pa ang saklaw ng imbestigasyon.

Hindi rin umano isang administrasyon lamang ang kanilang nakatrabaho. Ayon sa mga lumulutang na impormasyon, matagal nang nakikipag-ugnayan ang mga ito sa iba’t ibang mambabatas, nag-aalok ng porsiyento kapalit ng pondo, at aktibong naghahanap ng mga proyektong mapagkakakitaan. Kung totoo ang mga alegasyong ito, malinaw na hindi ito simpleng operasyon kundi isang sistemang matagal nang umuugat.

Mas lalong naging seryoso ang tono nang banggitin ang umano’y pananakot sa mga dating empleyado upang huwag tumestigo, pati na ang umano’y pangingikil sa ilang opisyal kapalit ng hindi pagsama sa listahan ng mga iimbestigahan. Para kay Mayor Vico, malinaw ang panawagan: huwag tumigil. Patuloy na ilantad ang katotohanan at panagutin ang dapat managot.

Ang kanyang mga salita ay umani ng sari-saring reaksiyon. May mga pumuri sa kanyang tapang at prangkahang paninindigan, lalo na sa isang sistemang madalas iwasan ang direktang pagbangga sa mga makapangyarihan. Mayroon ding nagsabing masyado itong personal at mabigat, lalo na ang pagdadamay sa usapin ng pagiging magulang. Ngunit sa mata ng alkalde, hindi ito personal—ito ay usapin ng moralidad at kinabukasan.

Sa mas malawak na perspektibo, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa Pasig o sa pamilyang Discaya. Ito ay sumasalamin sa mas malalim na sugat ng lipunan: ang normalisasyon ng katiwalian at ang panganib na ito ay ituring na “diskarte” na naipapamana pa sa susunod na henerasyon. Kapag ang maling gawain ay tinatakpan ng luha at drama, sino ang tunay na talo?

Sa dulo ng kanyang pahayag, muling iginiit ni Mayor Vico na ang mga pag-aresto ay simula pa lamang. Marami pa raw ang kailangang managot, at mahalaga ang patuloy na pagbabantay ng publiko. Hindi sapat ang isang headline o isang viral post. Ang tunay na laban ay nasa pagpapanatili ng momentum hanggang makamit ang hustisya.

Habang umiinit ang kaso at patuloy ang imbestigasyon, isang tanong ang nananatili sa isip ng marami: ito na ba ang simula ng wakas ng impluwensiya ng mga matagal nang untouchable? O isa lamang itong yugto sa mahabang kwento ng laban kontra korapsyon?

Sa panahong mas mulat at mas mapagmatyag ang publiko, malinaw na hindi na sapat ang pananahimik. Ang isyung ito ay paalala na ang korapsyon ay hindi lang pagnanakaw ng pera ng bayan—ito rin ay pagnanakaw ng kinabukasan, ng tiwala, at ng tamang halimbawa para sa mga anak. At sa puntong ito, tila malinaw ang mensahe ni Mayor Vico Sotto: walang sinuman ang dapat gamitin bilang panangga, lalo na ang sariling pamilya, sa pag-iwas sa pananagutan.