Sa mundo ng pulitika at pampublikong serbisyo sa Pilipinas, hindi na bago ang mga kwento ng intriga at kontrobersya. Ngunit ang pinakahuling kaganapan na yumanig sa social media at sa mga sirkulo ng kapangyarihan ay tila hango sa isang pelikula—puno ng misteryo, tensyon, at mga katanungang humahamon sa ating pagkaunawa sa hustisya at due process. Ito ay matapos pumutok ang balita tungkol sa pagpanaw ni dating DPWH Undersecretary Maria Catalina Cabral at ang kasunod na mainit na usapin ukol sa kanyang mga naiwang kagamitan, partikular na ang kanyang cellphone at electronic gadgets.

Ang Trahedya at ang Mabilis na Utos

Nagsimula ang lahat sa malungkot na balita ng pagkakadiskubre sa wala nang buhay na katawan ni Usec. Cabral matapos umanong mahulog sa isang bangin malapit sa Bued River sa Tuba, Benguet. Habang nagdadalamhati ang pamilya at mga kaibigan, isang direktiba mula sa Office of the Ombudsman ang agad na kumuha ng atensyon ng publiko.

Ayon sa mga ulat, naglabas ng utos si Ombudsman Samuel “Boying” Remulla sa mga awtoridad sa Benguet na agarang kunin, ingatan, at i-preserba ang lahat ng gadget at electronic devices ng yumaong opisyal. Sa pahayag ni Assistant Ombudsman Nico Clavano, ang hakbang na ito ay “essential” o mahalaga upang masiguro na ang mga posibleng ebidensya ay hindi masisira o mawawala habang gumugulong ang imbestigasyon sa mga sirkumstansya ng kanyang pagkamatay at ang mga isyung nakapalibot sa kanyang trabaho.

Ngunit ang tila standard na legal procedure ay nagkaroon ng ibang kulay nang magsalita ang isang mambabatas na nagbigay ng bago at nakakabahalang anggulo sa kwento.

Ang Rebelasyon ni Congressman Leviste

Hindi napigilan ni Batangas 1st District Representative Leandro Leviste na ibunyag ang isang impormasyong nakarating sa kanya mula mismo sa pamilya ng yumaong opisyal. Sa isang pahayag na agad na naging viral, sinabi ni Leviste na kinausap siya ng mga anak ni Cabral at ipinaabot ang kanilang hinaing.

Ayon kay Leviste, sinabihan umano ang pamilya ng mga awtoridad na hindi ilalabas o ire-release ang bangkay ng kanilang ina hangga’t hindi nila isinusuko o ibinibigay ang cellphone nito. Ang pahayag na ito ay nagdulot ng matinding gulat at galit sa maraming nakarinig. Para sa mambabatas, ang ganitong kondisyon—kung totoo man—ay isang malaking kalapastanganan sa dignidad ng namayapa at sa karapatan ng naulilang pamilya.

Iginiit ni Leviste na wala pa namang pormal na kasong naisasampa laban kay Cabral sa alinmang hukuman na magbibigay-katwiran sa ganitong klase ng panggigipit. Ang tanong ng marami: Bakit tila “hostage” ang labi ng opisyal kapalit ng isang gadget?

Ang “Laman” ng Cellphone: Susi sa Katiwalian?

Dito pumapasok ang mas malalim na dahilan kung bakit tila ginto ang halaga ng mga gadget ni Usec. Cabral. Ayon sa mga usap-usapan at sa mismong pahayag ni Leviste, ang mga electronic device na ito ay naglalaman ng mga kritikal na impormasyon.

Sinasabing nasa loob ng mga devices ang listahan ng mga “proponents” o mga taong nasa likod ng mga dambuhalang proyekto ng DPWH, kabilang na ang mga kontrobersyal na budget insertions at flood control projects na matagal nang inirereklamo ng taumbayan dahil sa hindi maipaliwanag na pagbaha sa kabila ng bilyon-bilyong pondo. Ang mga digital files, records, at komunikasyon na nasa pag-iingat ni Cabral noong siya ay nabubuhay pa ay itinuturing na “smoking gun” na maaaring magturo kung sino ang mga tunay na nakikinabang sa kaban ng bayan.

Ito ang dahilan kung bakit iginigiit ng Ombudsman na hindi dapat masira, mabura, o mawala ang anumang digital evidence. Ngunit sa mata ng publiko at ng mga kritiko, ang mabilis na pagkilos na ito ay nagmumukhang desperasyon upang makuha ang kontrol sa impormasyon—maaaring para ilabas ang katotohanan, o di kaya naman ay para itago ito.

Reaksyon ng Publiko at Pulitika

Ang insidenteng ito ay nagbukas ng mas malaking diskusyon tungkol sa tiwala ng publiko sa pamahalaan. Sa social media, bumuhos ang komento ng mga netizens na nagpapahayag ng pagkabahala at pakikisimpatya sa pamilya. Marami ang nagpapayo sa pamilya na tiyaking mayroon silang backup o kopya ng mga laman ng cellphone bago ito ibigay, sa takot na baka “linisin” o burahin ang mga ebidensya kung sakaling mapunta ito sa maling kamay.

Nag-uugnay din ito sa mas malawak na sentimyento ng kawalan ng tiwala sa kasalukuyang administrasyon, na lalo pang pinalala ng mga komento mula sa iba pang pulitiko tulad ni dating Senador Ping Lacson na pumuna sa mga napapakong pangako ng gobyerno. Ang ganitong klima ng pagdududa ang nagpapalakas sa paniniwala ng marami na mayroong “cover-up” na nagaganap.

Ang hamon ni Congressman Leviste ay malinaw: habang mahalaga ang ebidensya, hindi dapat isinasantabi ang pagiging makatao. Ang due process ay hindi lamang para sa mga buhay, kundi pati na rin sa respeto sa mga pumanaw.

Hamon sa Katotohanan

Sa huli, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa isang cellphone o sa isang bangkay. Ito ay tungkol sa integridad ng ating mga institusyon. Kung totoo ang sinabi ni Leviste, may mga taong handang balewalain ang batas at moralidad para lamang maprotektahan ang kanilang interes.

Nananatiling nakatutok ang mata ng bayan sa magiging takbo ng imbestigasyon. Mailalabas ba ang katotohanan tungkol sa DPWH anomalies, o matutulad ito sa maraming kaso na nabaon na lang sa limot? Ang “listahan” sa cellphone ni Usec. Cabral ay maaaring maging susi sa pagbabago, o maging mitsa ng mas matinding gulo sa pulitika ng bansa.

Isa lang ang sigurado: Hindi titigil ang mga naghahanap ng hustisya hangga’t hindi nasasagot ang mga katanungan sa likod ng misteryosong pangyayaring ito.